<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Rat</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Rat"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Rat rootpage-Rat skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Rat</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr">
<div class="infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive">
<div class="entete" style="background-color: #C0D3EA;;">
<div>Rat</div>
</div>
<div class="center"><big><a href="Nom_vulgaire" title="Nom vulgaire">Nom vulgaire</a> ou <a href="Nom_vernaculaire" title="Nom vernaculaire">nom vernaculaire</a> ambigu :</big><br>l'appellation « <b>Rat</b> » s'applique en <a href="Fran%C3%A7ais" title="Français">français</a> à plusieurs <a href="Taxon" title="Taxon">taxons</a> distincts.</div>
<div class="hr bordered" style="background-color:#C0D3EA;; height:1px;"></div>
<div class="images">
</div>
<div class="legend">Dessin de rats.</div>
<p class="bloc" style="background-color:#C0D3EA;;">Taxons concernés</p>
<p>Parmi les <a href="Myomorpha" class="mw-redirect" title="Myomorpha">Myomorpha</a> (dont des « rats »)
</p>
<ul><li>principalement famille des <a href="Muridae" title="Muridae">Muridae</a> (dont des « rats »)
<ul><li>principalement sous-famille des <a href="Murinae" title="Murinae">Murinae</a> (dont des « rats »)
<ul><li>principalement genre <i><a href="Rattus" title="Rattus">Rattus</a></i> (exclusivement des rats) dont les plus connus :
<ul><li><i><a href="Rattus_rattus" class="mw-redirect" title="Rattus rattus">Rattus rattus</a></i></li>
<li><i><a href="Rattus_norvegicus" title="Rattus norvegicus">Rattus norvegicus</a></i></li>
<li><i><a href="Rattus_exulans" class="mw-redirect" title="Rattus exulans">Rattus exulans</a></i></li></ul></li></ul></li></ul></li></ul>
<p>Parmi les <a href="Hystricognathi" title="Hystricognathi">Hystricognathi</a> (dont des « rats »)
</p>
<ul><li>Voir texte<p class="bloc" style="background-color:#C0D3EA;;">Sous-pages sur le rat brun</p></li>
<li><a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">Rat domestique</a><p class="bloc" style="background-color:#C0D3EA;;">Autres articles sur les rats</p></li>
<li>Articles sur les Rongeurs appelés « rats »</li>
<li><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Rat_(homonymie)" class="mw-disambig" title="Rat (homonymie)">Rat (homonymie)</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Rat_(homonymie)" title="Rat (homonymie)"></a></span></span></small></li>
<li><a href="Rat_dans_la_culture" class="mw-redirect" title="Rat dans la culture">Rat dans la culture</a></li>
<li><a href="Liste_des_souris_et_rats_de_fiction" title="Liste des souris et rats de fiction">Liste des souris et rats de fiction</a></li></ul></div>
<p>Le mot « <b>rat</b> » est un <a href="Nom_vernaculaire" title="Nom vernaculaire">nom vernaculaire</a> ambigu qui peut désigner, en français, des centaines d'<a href="Esp%C3%A8ce" title="Espèce">espèces</a> différentes dans le monde de <a href="Mammif%C3%A8res" class="mw-redirect" title="Mammifères">mammifères</a> <a href="Rodentia" title="Rodentia">rongeurs</a> <a href="Omnivore" title="Omnivore">omnivores</a>, dont la queue est nue, les dents tranchantes et le museau pointu. Les rats sont le plus souvent de la <a href="Famille_(biologie)" title="Famille (biologie)">famille</a> des <a href="Muridae" title="Muridae">Muridés</a> ou, de façon plus restrictive, du <a href="Genre_(biologie)" title="Genre (biologie)">genre</a> <i><a href="Rattus" title="Rattus">Rattus</a></i>, lequel regroupe les espèces les plus communes : <i><a href="Rattus_rattus" class="mw-redirect" title="Rattus rattus">Rattus rattus</a></i>, le rat noir, et <i><a href="Rattus_norvegicus" title="Rattus norvegicus">Rattus norvegicus</a></i>, le rat d'égout, qui a donné le <a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">rat domestique</a> en élevage. Néanmoins, par <a href="Analogie" title="Analogie">analogie</a>, le terme désigne aussi quelques espèces de rongeurs qui ne font pas partie de la famille des Muridés, comme le <a href="Rat_palmiste" class="mw-redirect" title="Rat palmiste">Rat palmiste</a>, le <a href="Rat-chinchilla" class="mw-redirect" title="Rat-chinchilla">Rat-chinchilla</a>, etc.
</p><p>Les <a href="Homo_sapiens" title="Homo sapiens">hommes</a> étudient ces rongeurs, les utilisent à leur profit, les apprivoisent ou bien, au contraire, les considèrent comme des nuisibles et cherchent à les exterminer. Les rats font ainsi partie intégrante de la <a href="Symbolique" title="Symbolique">symbolique</a>, de la culture et de l’histoire humaine, et de nombreuses œuvres y font référence. Plusieurs groupes de musique se rattachent au rat, comme le <i><a href="Rat_Pack" class="mw-redirect" title="Rat Pack">Rat Pack</a></i>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Étymologie_et_histoire_du_mot"><span id=".C3.89tymologie_et_histoire_du_mot"></span>Étymologie et histoire du mot</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Étymologie"><span id=".C3.89tymologie"></span>Étymologie</h3></div>
<p>L'étymologie du mot « rat » est incertaine. Il n'existait pas en latin<sup id="cite_ref-dicéty_1-0" class="reference"><a href="#cite_note-dicéty-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Sa racine semble commune aux <a href="Langues_romanes" title="Langues romanes">langues romanes</a> (<i>rata</i> en <a href="Espagnol" title="Espagnol">espagnol</a>, <i>ratto</i> en <a href="Italien" title="Italien">italien</a>, <i>ratazana</i> en <a href="Portugais" title="Portugais">portugais</a>) et aux <a href="Langues_germaniques" title="Langues germaniques">langues germaniques</a> (<i>Ratte</i> en <a href="Allemand" title="Allemand">allemand</a>, <i>rat</i> en <a href="Anglais" title="Anglais">anglais</a> et <a href="N%C3%A9erlandais" title="Néerlandais">néerlandais</a>). Le mot date de la fin du <abbr class="abbr" title="12ᵉ siècle"><span class="romain">XII</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle. Auparavant, rats et souris sont désignés indistinctement sous le terme de <i>mus</i><sup id="cite_ref-delfour_2-0" class="reference"><a href="#cite_note-delfour-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Mais les origines en restent obscures ; il viendrait d'une <a href="Onomatop%C3%A9e" title="Onomatopée">onomatopée</a>, née du bruit du rat qui grignote, ronge ou gratte. Il pourrait venir de l'allemand <i>ratt</i><sup id="cite_ref-dicéty_1-1" class="reference"><a href="#cite_note-dicéty-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> ou encore du <a href="Celte" class="mw-redirect" title="Celte">celte</a> <i>ract</i> ou <i>raz</i><sup id="cite_ref-delfour_2-1" class="reference"><a href="#cite_note-delfour-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-dicéty_1-2" class="reference"><a href="#cite_note-dicéty-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. La femelle du rat est appelée une rate, et son petit un raton. Une ratière désigne un piège à rats<sup id="cite_ref-dicolf_4-0" class="reference"><a href="#cite_note-dicolf-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> et une raterie désigne un élevage de rats domestiques<sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Évolution_du_terme"><span id=".C3.89volution_du_terme"></span>Évolution du terme</h3></div>
<p>Le langage courant confond longtemps rat et <a href="Souris" title="Souris">souris</a><sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> comme l'atteste par exemple la <a href="Fables_de_La_Fontaine" title="Fables de La Fontaine">fable de La Fontaine</a> intitulée <i><a href="Le_Chat_et_un_vieux_rat" title="Le Chat et un vieux rat">Le Chat et un vieux rat</a></i>, où l'auteur les regroupe finalement dans l'expression globale <span class="citation">« la gent trote-menu »</span> après avoir employé indifféremment l'un et l'autre termes.
</p><p>Le mot « rat » remonterait à 1170 en tant que <span class="citation">« nom usuel de nombreux mammifères rongeurs »</span><sup id="cite_ref-cnrtl_7-0" class="reference"><a href="#cite_note-cnrtl-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>En 1606, dans le <i>Thresor de la langue françoyse tant ancienne que moderne</i>, <a href="Jean_Nicot" title="Jean Nicot">Jean Nicot</a> associe le rat à <i><a href="Mus_(genre)" title="Mus (genre)">Mus</a></i><sup id="cite_ref-vieuxdicos_8-0" class="reference"><a href="#cite_note-vieuxdicos-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> mais avant que ce genre ne soit fixé par <a href="Carl_von_Linn%C3%A9" title="Carl von Linné">Linné</a> en 1758.
</p><p>Dans la seconde moitié du <a href="XVIIIe_si%C3%A8cle" title="XVIIIe siècle"><abbr class="abbr" title="18ᵉ siècle"><span class="romain">XVIII</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle</a>, L'<i><a href="Encyclop%C3%A9die_ou_Dictionnaire_raisonn%C3%A9_des_sciences%2C_des_arts_et_des_m%C3%A9tiers" title="Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers">Encyclopédie</a></i> de <a href="Denis_Diderot" title="Denis Diderot">Diderot</a> et <a href="Jean_le_Rond_D'Alembert" class="mw-redirect" title="Jean le Rond D'Alembert">d’Alembert</a> définit le « rat » comme étant de l'espèce <i><span class="lang-la" lang="la">Mus domesticus</span></i>, ce qui en fait un synonyme de l'actuelle <a href="Souris_domestique" class="mw-redirect" title="Souris domestique">souris domestique</a>, mais décrit un animal de 14 pouces (35,56 <abbr class="abbr" title="centimètre">cm</abbr>), queue comprise, capable de tenir tête à un chat<sup id="cite_ref-diderot_9-0" class="reference"><a href="#cite_note-diderot-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> et nomme la souris <i>Mus minor</i><sup id="cite_ref-10" class="reference"><a href="#cite_note-10"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Dans sa <abbr class="abbr" title="Première">1<sup>re</sup></abbr> édition (1694) et les suivantes, le <i><a href="Dictionnaire_de_l'Acad%C3%A9mie_fran%C3%A7aise" title="Dictionnaire de l'Académie française">Dictionnaire de l'Académie française</a></i> donne du « rat » une définition assez vague, précisant simplement que c'est un <span class="citation">« animal à qui les <a href="Chat" title="Chat">chats</a> donnent la chasse »</span> et le décrivant physiquement comme <span class="citation">« petit... au museau pointu... pieds courts... queue longue »</span> et mentionne la différence entre <span class="citation">« gros rat »</span> et <span class="citation">« petit rat »</span>. Il décrit aussi ses mœurs : <span class="citation">« qui ronge & mange les grains, la paille, les meubles, les tapisseries »</span>. L'Académie précise seulement à partir de la <abbr class="abbr" title="Sixième">6<sup>e</sup></abbr> édition (1832-5) qu'il s'agit d'un <span class="citation">« petit quadrupède de l'ordre des Rongeurs »</span><sup id="cite_ref-vieuxdicos_8-1" class="reference"><a href="#cite_note-vieuxdicos-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Définition que reprendra presque mot pour mot <a href="%C3%89mile_Littr%C3%A9" title="Émile Littré">Émile Littré</a> au <a href="XIXe_si%C3%A8cle" title="XIXe siècle"><abbr class="abbr" title="19ᵉ siècle"><span class="romain">XIX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle</a> dans son <i><a href="Dictionnaire_de_la_langue_fran%C3%A7aise_(Littr%C3%A9)" class="mw-redirect" title="Dictionnaire de la langue française (Littré)">Dictionnaire de la Langue Française</a></i><sup id="cite_ref-11" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Dès l'époque classique apparaissent pourtant des différenciations entre les divers « rats » : en 1606 Nicot cite le « rat d'eau »<sup id="cite_ref-vieuxdicos_8-2" class="reference"><a href="#cite_note-vieuxdicos-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, en 1668 <a href="Jean_de_La_Fontaine" title="Jean de La Fontaine">La Fontaine</a> distingue le « rat de ville » du « rat des champs »<sup id="cite_ref-12" class="reference"><a href="#cite_note-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> et en 1725 l'Académie des sciences parle du « <a href="Rat_musqu%C3%A9" title="Rat musqué">rat musqué</a> »<sup id="cite_ref-cnrtl_7-1" class="reference"><a href="#cite_note-cnrtl-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Diderot et d'Alembert, quant à eux, en plus du « rat » (la <a href="Souris_commune" class="mw-redirect" title="Souris commune">souris commune</a>), décrivent le Rat d'Amérique (<i><span class="lang-la" lang="la">mus americanus</span></i>, syn. de l'actuel <a href="Rattus_norvegicus" title="Rattus norvegicus">rat brun</a><sup id="cite_ref-13" class="reference"><a href="#cite_note-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>), le rat des champs (<i><span class="lang-la" lang="la">mus agrestis minor</span></i>, sans doute un <a href="Campagnol" title="Campagnol">campagnol</a> du genre <i><span class="lang-la" lang="la"><a href="Microtus" title="Microtus">Microtus</a></span></i><sup id="cite_ref-14" class="reference"><a href="#cite_note-14"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>), le rat d'eau (<i><span class="lang-la" lang="la">mus aquaticus</span></i>, sans doute un campagnol aquatique du genre <i><span class="lang-la" lang="la"><a href="Arvicola" title="Arvicola">Arvicola</a></span></i><sup id="cite_ref-15" class="reference"><a href="#cite_note-15"><span class="cite-bracket">[</span>15<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>), le <a href="Rat_musqu%C3%A9" title="Rat musqué">rat musqué</a> et le rat musqué d'Amérique, le rat de Norvège (<i><span class="lang-la" lang="la">mus caudâ abruptâ, corpore fulvo, nigro, maculato</span></i>), le rat oriental (<i><span class="lang-la" lang="la">mus orientalis</span></i>), le rat blanc de Virginie, (<i><span class="lang-la" lang="la">mus agrestis virginianus albus</span></i>) ainsi que d'autres <a href="Esp%C3%A8ce" title="Espèce">espèces</a><sup id="cite_ref-diderot_9-1" class="reference"><a href="#cite_note-diderot-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Au début du <a href="XIXe_si%C3%A8cle" title="XIXe siècle"><abbr class="abbr" title="19ᵉ siècle"><span class="romain">XIX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle</a>, le terme « rat », employé seul, est encore associé au genre <i><a href="Mus_(genre)" title="Mus (genre)">Mus</a></i>, qui comportait à l'époque de nombreux rongeurs à présent classés ailleurs, mais il désigne surtout <i>Mus rattus</i>, ancien synonyme du <a href="Rat_noir" title="Rat noir">Rat noir</a> (<i>Rattus rattus</i>)<sup id="cite_ref-16" class="reference"><a href="#cite_note-16"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Au <a href="XXe_si%C3%A8cle" title="XXe siècle"><abbr class="abbr" title="20ᵉ siècle"><span class="romain">XX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle</a>, le dictionnaire français <i><a href="%C3%89ditions_Larousse" title="Éditions Larousse">Larousse</a></i> définit toujours le terme « rat » de façon scientifiquement vague comme désignant <span class="citation">« divers rongeurs <a href="Muridae" title="Muridae">Muridés</a> et <a href="Cricetidae" title="Cricetidae">Cricétidés</a> »</span> mais précise qu'il s'applique plus particulièrement aux espèces du genre <i><a href="Rattus" title="Rattus">Rattus</a></i><sup id="cite_ref-17" class="reference"><a href="#cite_note-17"><span class="cite-bracket">[</span>17<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>; tandis que le <i><a href="Tr%C3%A9sor_de_la_langue_fran%C3%A7aise_informatis%C3%A9" title="Trésor de la langue française informatisé">Trésor de la langue française informatisé</a></i> (TLFi) en donne une définition un peu plus complète qui réduit la classification (<span class="citation">« Mammifère rongeur de la famille des Muridés »</span>) tout en indiquant que cela représente tout de même <span class="citation">« des centaines d'espèces dans le monde »</span> ayant les caractéristiques physiques suivantes : <span class="citation">« longue queue écailleuse, museau pointu, deux incisives tranchantes à chaque mâchoire »</span>, des mœurs communes : <span class="citation">« omnivore, prolifique, vorace, commensal de l'homme »</span> et qui sont des espèces <span class="citation">« porteuses de <a href="Bact%C3%A9rie" title="Bactérie">bactéries</a> et de <a href="Virus" title="Virus">virus</a> »</span><sup id="cite_ref-cnrtl_7-2" class="reference"><a href="#cite_note-cnrtl-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Classification">Classification</h2></div>
<p>Dans les ouvrages modernes, le mot « rat » désigne le plus souvent le <a href="Rat_noir" title="Rat noir">rat noir</a> (<i>Rattus rattus</i>) et le <a href="Rat_brun" class="mw-redirect" title="Rat brun">rat brun</a> (<i>Rattus norvegicus</i>). Cette dernière espèce est également appelée surmulot et rat d'égout. Le <a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">rat domestique</a> est issu de l'élevage du rat brun. Cette souche de rat brun est depuis longtemps maintenue en captivité où elle est d'abord devenue un <a href="Animal_de_laboratoire" class="mw-redirect" title="Animal de laboratoire">animal de laboratoire</a> puis un <a href="Animal_de_compagnie" title="Animal de compagnie">animal de compagnie</a>, faisant partie de ce que l'on appelle les <a href="Nouveaux_animaux_de_compagnie" title="Nouveaux animaux de compagnie">nouveaux animaux de compagnie</a> (NAC).
</p><p>Le nom de « rats » peut également désigner de manière générale en zoologie le <a href="Genre_(biologie)" title="Genre (biologie)">genre</a> <i><a href="Rattus" title="Rattus">Rattus</a></i>. La plupart des espèces de ce genre portent en français le nom de « rat », suivi d’un qualificatif. Par exemple le <a href="Rat_polyn%C3%A9sien" title="Rat polynésien">rat polynésien</a> (<i>Rattus exulans</i>) qui est la troisième espèce de rat la plus répandue au monde après le <a href="Rat_brun" class="mw-redirect" title="Rat brun">rat brun</a> et le <a href="Rat_noir" title="Rat noir">rat noir</a>.
</p><p>Néanmoins de manière assez courante, on appelle aussi « rats » d’autres <a href="Rongeur" class="mw-redirect" title="Rongeur">rongeurs</a> de la <a href="Sous-famille_(biologie)" title="Sous-famille (biologie)">sous-famille</a> des <i><a href="Murinae" title="Murinae">Murinae</a></i><sup id="cite_ref-18" class="reference"><a href="#cite_note-18"><span class="cite-bracket">[</span>Note 1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> ou de la famille des <i><a href="Muridae" title="Muridae">Muridae</a></i><sup id="cite_ref-19" class="reference"><a href="#cite_note-19"><span class="cite-bracket">[</span>Note 2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> qui n’appartiennent cependant pas au genre <i>Rattus</i>. Bien que plus rarement, on appelle même « rats » des animaux qui ne sont même pas de la famille des <a href="Murid%C3%A9s" class="mw-redirect" title="Muridés">Muridés</a>, à commencer par certains <a href="Cricetidae" title="Cricetidae">Cricetidae</a> dont la classification fait encore débat et qui ont longtemps été classés parmi les Muridés<sup id="cite_ref-20" class="reference"><a href="#cite_note-20"><span class="cite-bracket">[</span>18<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Parmi les <a href="Rodentia" title="Rodentia">Rodentia</a> :
</p>
<ul><li>Dans la famille des <a href="Muridae" title="Muridae">Muridés</a> :
<ul><li>Le genre <i><a href="Rattus" title="Rattus">Rattus</a></i>, qui comprend plusieurs espèces dont les 3 plus connues dans le monde sont :
<ul><li>le <a href="Rat_brun" class="mw-redirect" title="Rat brun">rat brun</a> ou rat, rat d'égout ou surmulot - <i><a href="Rattus_norvegicus" title="Rattus norvegicus">Rattus norvegicus</a></i>, le plus répandu dans le monde (voir aussi <a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">Rat domestique</a>)</li>
<li>le <a href="Rat_noir" title="Rat noir">rat noir</a> ou rat - <i><a href="Rattus_rattus" class="mw-redirect" title="Rattus rattus">Rattus rattus</a></i>, vecteur de la <a href="Peste" title="Peste">peste</a></li>
<li>le <a href="Rat_polyn%C3%A9sien" title="Rat polynésien">rat polynésien</a> - <i><a href="Rattus_exulans" class="mw-redirect" title="Rattus exulans">Rattus exulans</a></i>, la troisième espèce de rat la plus répandue au monde</li>
<li>etc.</li></ul></li>
<li>De la sous-famille des <a href="Cricetomys" title="Cricetomys">Cricetomys</a>, rats de Gambie ou rats géants</li>
<li>Dans la sous-famille des <a href="Murinae" title="Murinae">Murinae</a>, le <a href="Rat_des_moissons" title="Rat des moissons">rat des moissons</a> (<i>Micromys minutus</i>), le plus petit rongeur d'Europe</li>
<li>De la <a href="Sous-famille_(biologie)" title="Sous-famille (biologie)">sous-famille</a> des <a href="Nesomyinae" title="Nesomyinae">Nesomyinae</a>, les muridés de Madagascar</li>
<li>De le sous-famille des <a href="Otomyinae" title="Otomyinae">Otomyinae</a>, dont les rats siffleurs</li>
<li>De la sous-famille des <a href="Rhizomyinae" title="Rhizomyinae">Rhizomyinae</a>, dont les rats des bambous et des rats-taupes</li>
<li>De la sous-famille des <a href="Spalacinae" title="Spalacinae">Spalacinae</a> dont des rats-taupes</li>
<li>De la sous-famille des <a href="Sigmodontinae" title="Sigmodontinae">Sigmodontinae</a>, des muridés du nouveau monde</li></ul></li>
<li>Dans d'autres familles :
<ul><li>le <a href="Rat_kangourou_de_Fresno" class="mw-redirect" title="Rat kangourou de Fresno">rat-kangourou de Fresno</a> (<i>Dipodomys nitratoides</i>)</li>
<li>le <a href="Rat_musqu%C3%A9" title="Rat musqué">rat musqué</a> (<i>Ondatra zibethicus</i>), un animal amphibie</li>
<li>le <a href="Rat_%C3%A0_poche_mexicain" title="Rat à poche mexicain">rat à poche mexicain</a> (<i>Zygogeomys trichopus</i>)</li>
<li>le <a href="Rat-taupe_nu" title="Rat-taupe nu">rat-taupe nu</a> (<i>Heterocephalus glaber</i>), animal aveugle, nu, fouisseur et colonial</li>
<li>les rat-chinchilla (<i><a href="Abrocomidae" title="Abrocomidae">Abrocomidae</a></i>)</li>
<li>les <a href="Echimys" title="Echimys">rats épineux</a> sont des rongeurs arboricoles sud-américains</li>
<li>etc.</li></ul></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Physiologie,_comportement_et_écologie"><span id="Physiologie.2C_comportement_et_.C3.A9cologie"></span>Physiologie, comportement et écologie</h2></div>
<p>Les caractéristiques générales des rats sont celles des <a href="Rodentia" title="Rodentia">rongeurs</a>, avec des nuances pour chaque espèce (voir les articles détaillés pour plus d'informations sur leur comportement ou leur physiologie respective).
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Caractéristiques_communes"><span id="Caract.C3.A9ristiques_communes"></span>Caractéristiques communes</h3></div>
<p>Le « rat » désigne donc un rongeur de dimensions variées, pouvant aller du minuscule <a href="Rat_des_moissons" title="Rat des moissons">rat des moissons</a> (<i>Micromys minutus</i>) au <a href="Rat_de_Gambie" class="mw-redirect" title="Rat de Gambie">rat de Gambie</a> (<i>Cricetomys gambianus </i>), un géant en comparaison. Les caractéristiques physiques sont très diverses parmi les animaux appartenant à l'ordre des <i><a href="Rodentia" title="Rodentia">Rodentia</a></i> mais ce <a href="Nom_vernaculaire" title="Nom vernaculaire">nom vernaculaire</a> est surtout employé pour désigner des rongeurs dotés d'oreilles rondes et d'une queue relativement longue, généralement annelée. Il s'agit le plus souvent d'un rongeur plus gros que la <a href="Souris" title="Souris">souris</a>, bien que ce critère ne soit pas déterminant, puisque le <a href="Rat_des_moissons" title="Rat des moissons">rat des moissons</a> (<i>Micromys minutus</i>) est également appelé « souris naine ».
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Noms_français_et_noms_scientifiques_correspondants"><span id="Noms_fran.C3.A7ais_et_noms_scientifiques_correspondants"></span>Noms français et noms scientifiques correspondants</h2></div>
<p>Le tableau triable suivant présente une synthèse non exhaustive des <a href="Nom_vulgaire" title="Nom vulgaire">noms vulgaires</a> ou des <a href="Nom_vernaculaire" title="Nom vernaculaire">noms vernaculaires</a> attestés en français et des noms scientifiques correspondants<sup id="cite_ref-21" class="reference"><a href="#cite_note-21"><span class="cite-bracket">[</span>Note 3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Il faut noter que certaines espèces ont plusieurs noms possibles. En gras, les espèces les plus connues des francophones. Les classifications évoluant encore, certains noms scientifiques peuvent avoir un autre synonyme valide :
</p>
<table class="wikitable sortable">
<tbody><tr>
<th>Nom français</th>
<th>Remarques</th>
<th>Dénomination scientifique
</th></tr>
<tr>
<td><a href="Faux_rat_d'eau" class="mw-redirect" title="Faux rat d'eau">Faux rat d'eau</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Xeromys_myoides" title="Xeromys myoides">Xeromys myoides</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Hamster-rat_nain" class="mw-redirect" title="Hamster-rat nain">Hamster-rat nain</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Tscherskia_triton" title="Tscherskia triton">Tscherskia triton</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td>Rat d'Amérique</td>
<td>voir <a href="Rat_musqu%C3%A9" title="Rat musqué">Rat musqué</a><sup id="cite_ref-meyer_22-0" class="reference"><a href="#cite_note-meyer-22"><span class="cite-bracket">[</span>19<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_architecte" class="mw-redirect" title="Rat architecte">Rat architecte</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Leporillus_conditor" title="Leporillus conditor">Leporillus conditor</a></i><sup id="cite_ref-murray_23-0" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_bandicot_du_Bengale" class="mw-redirect" title="Rat bandicot du Bengale">Rat bandicot du Bengale</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Bandicota_bengalensis" title="Bandicota bengalensis">Bandicota bengalensis</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td><b><a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">Rat domestique</a></b></td>
<td></td>
<td><i><a href="Rattus_norvegicus" title="Rattus norvegicus">Rattus norvegicus</a></i> domestiqué
</td></tr>
<tr>
<td><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Rat_des_bambous" class="mw-disambig" title="Rat des bambous">Rat des bambous</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Rat_des_bambous" title="Rat des bambous"></a></span></span></small></td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_%C3%A0_bandes" class="mw-redirect" title="Rat à bandes">Rat à bandes</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Apodemus_agrarius" title="Apodemus agrarius">Apodemus agrarius</a></i><sup id="cite_ref-murray_23-1" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat-bayard" class="mw-redirect" title="Rat-bayard">Rat-bayard</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Eliomys_quercinus" title="Eliomys quercinus">Eliomys quercinus</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td>Rat bleu</td>
<td>voir <a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">Rat domestique</a></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><b><a href="Rat_brun" class="mw-redirect" title="Rat brun">Rat brun</a></b></td>
<td></td>
<td><i><b><a href="Rattus_norvegicus" title="Rattus norvegicus">Rattus norvegicus</a></b></i><sup id="cite_ref-termium_24-0" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Rat_des_champs" class="mw-disambig" title="Rat des champs">Rat des champs</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Rat_des_champs" title="Rat des champs"></a></span></span></small></td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat-chinchilla" class="mw-redirect" title="Rat-chinchilla">Rat-chinchilla</a></td>
<td></td>
<td><a href="Abrocomidae" title="Abrocomidae">Abrocomidae</a> <abbr class="abbr" title="species (espèce)">sp.</abbr>
</td></tr>
<tr>
<td>Rat des cotonniers</td>
<td>voir <a href="Rat_%C3%A0_cr%C3%AAte" class="mw-redirect" title="Rat à crête">Rat à crête</a><sup id="cite_ref-termium_24-1" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_%C3%A0_cr%C3%AAte" class="mw-redirect" title="Rat à crête">Rat à crête</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Lophiomys_imhausi" title="Lophiomys imhausi">Lophiomys imhausi</a></i><sup id="cite_ref-meyer_22-1" class="reference"><a href="#cite_note-meyer-22"><span class="cite-bracket">[</span>19<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_%C3%A0_crini%C3%A8re" class="mw-redirect" title="Rat à crinière">Rat à crinière</a></td>
<td>voir <a href="Rat_%C3%A0_cr%C3%AAte" class="mw-redirect" title="Rat à crête">Rat à crête</a><sup id="cite_ref-termium_24-2" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_des_d%C3%A9serts_d'Inde" class="mw-redirect" title="Rat des déserts d'Inde">Rat des déserts d'Inde</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Meriones_hurrianae" title="Meriones hurrianae">Meriones hurrianae</a></i><sup id="cite_ref-murray_23-2" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Arvicola" title="Arvicola">Rat d'eau</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Arvicola" title="Arvicola">Arvicola</a></i> sp. (<i><a href="Arvicola_amphibius" title="Arvicola amphibius">Arvicola amphibius</a></i><sup id="cite_ref-termium_24-3" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> au Canada ou <i><a href="Arvicola_sapidus" title="Arvicola sapidus">Arvicola sapidus</a></i><sup id="cite_ref-murray_bis_25-0" class="reference"><a href="#cite_note-murray_bis-25"><span class="cite-bracket">[</span>22<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>)
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_d'eau_australien" class="mw-redirect" title="Rat d'eau australien">Rat d'eau australien</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Hydromys_chrysogaster" title="Hydromys chrysogaster">Hydromys chrysogaster</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_d'eau_de_Gojan" class="mw-redirect" title="Rat d'eau de Gojan">Rat d'eau de Gojan</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Nilopegamys_plumbeus" title="Nilopegamys plumbeus">Nilopegamys plumbeus</a></i><sup id="cite_ref-26" class="reference"><a href="#cite_note-26"><span class="cite-bracket">[</span>23<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_d'%C3%A9gout" class="mw-redirect" title="Rat d'égout">Rat d'égout</a></td>
<td>voir <a href="Rat_brun" class="mw-redirect" title="Rat brun">Rat brun</a><sup id="cite_ref-termium_24-4" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Rat_%C3%A9pineux" title="Rat épineux">Rat épineux</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Rat_%C3%A9pineux" title="Rat épineux"></a></span></span></small></td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_fouisseur" class="mw-redirect" title="Rat fouisseur">Rat fouisseur</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Myomys" title="Myomys">Myomys</a></i> <abbr class="abbr" title="species (espèces)">spp.</abbr><sup id="cite_ref-murray_23-3" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_fouisseur_%C3%A0_queue_courte" class="mw-redirect" title="Rat fouisseur à queue courte">Rat fouisseur à queue courte</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Saccostomus_campestris" title="Saccostomus campestris">Saccostomus campestris</a></i><sup id="cite_ref-murray_23-4" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_de_Gambie" class="mw-redirect" title="Rat de Gambie">Rat de Gambie</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Cricetomys_gambianus" title="Cricetomys gambianus">Cricetomys gambianus</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_g%C3%A9ant_d'Emin" class="mw-redirect" title="Rat géant d'Emin">Rat géant d'Emin</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Cricetomys_emini" title="Cricetomys emini">Cricetomys emini</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td>Rat géant de la Grande Canarie</td>
<td></td>
<td><i><a href="Canariomys_tamarani" title="Canariomys tamarani">Canariomys tamarani</a></i> (éteint)
</td></tr>
<tr>
<td>Rat géant de Ténérife</td>
<td></td>
<td><i><a href="Canariomys_bravoi" title="Canariomys bravoi">Canariomys bravoi</a></i> (éteint)
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_des_greniers" class="mw-redirect" title="Rat des greniers">Rat des greniers</a></td>
<td>voir <a href="Rat_noir" title="Rat noir">Rat noir</a></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_gris" class="mw-redirect" title="Rat gris">Rat gris</a></td>
<td>voir <a href="Rat_brun" class="mw-redirect" title="Rat brun">Rat brun</a></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_%C3%A0_grosse_queue" class="mw-redirect" title="Rat à grosse queue">Rat à grosse queue</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Zyzomys_pedunculatus" title="Zyzomys pedunculatus">Zyzomys pedunculatus</a></i><sup id="cite_ref-27" class="reference"><a href="#cite_note-27"><span class="cite-bracket">[</span>24<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_%C3%A0_grosse_t%C3%AAte" class="mw-redirect" title="Rat à grosse tête">Rat à grosse tête</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Clyomys" title="Clyomys">Clyomys</a></i> <abbr class="abbr" title="species (espèce)">sp.</abbr> et notamment <i><a href="Clyomys_laticeps" title="Clyomys laticeps">Clyomys laticeps</a></i><sup id="cite_ref-murray_23-5" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_husky" class="mw-redirect" title="Rat husky">Rat husky</a></td>
<td>voir <a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">Rat domestique</a></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Rat-kangourou" class="mw-disambig" title="Rat-kangourou">Rat-kangourou</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Rat-kangourou" title="Rat-kangourou"></a></span></span></small></td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_de_laboratoire" title="Rat de laboratoire">Rat de laboratoire</a></td>
<td>voir <a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">Rat domestique</a></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat-li%C3%A8vre_%C3%A0_pieds_blancs" class="mw-redirect" title="Rat-lièvre à pieds blancs">Rat-lièvre à pieds blancs</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Conilurus_albipes" title="Conilurus albipes">Conilurus albipes</a></i> (éteint)
</td></tr>
<tr>
<td>Rat à mamelles multiples</td>
<td></td>
<td><i>Mastomys erythroleucus</i><sup id="cite_ref-maroc_28-0" class="reference"><a href="#cite_note-maroc-28"><span class="cite-bracket">[</span>25<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_%C3%A0_manteau_roux" class="mw-redirect" title="Rat à manteau roux">Rat à manteau roux</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Deomys_ferrugineus" title="Deomys ferrugineus">Deomys ferrugineus</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_des_moissons" title="Rat des moissons">Rat des moissons</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Micromys_minutus" class="mw-redirect" title="Micromys minutus">Micromys minutus</a></i><sup id="cite_ref-termium_24-5" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_du_mont_Oku" title="Rat du mont Oku">Rat du mont Oku</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Lamottemys_okuensis" class="mw-redirect" title="Lamottemys okuensis">Lamottemys okuensis</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat-mulot" class="mw-redirect" title="Rat-mulot">Rat-mulot</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Apodemus_sylvaticus" title="Apodemus sylvaticus">Apodemus sylvaticus</a></i><sup id="cite_ref-meyer_22-2" class="reference"><a href="#cite_note-meyer-22"><span class="cite-bracket">[</span>19<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Rat à museau roux</td>
<td></td>
<td><i>Oenomys hypoxanthus</i><sup id="cite_ref-29" class="reference"><a href="#cite_note-29"><span class="cite-bracket">[</span>26<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_musqu%C3%A9" title="Rat musqué">Rat musqué</a></td>
<td>ou <a href="Rat_musqu%C3%A9_commun" class="mw-redirect" title="Rat musqué commun">Rat musqué commun</a></td>
<td><i><a href="Ondatra_zibethicus" class="mw-redirect" title="Ondatra zibethicus">Ondatra zibethicus</a></i><sup id="cite_ref-termium_24-6" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-meyer_22-3" class="reference"><a href="#cite_note-meyer-22"><span class="cite-bracket">[</span>19<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Rat musqué de Terre-Neuve</td>
<td></td>
<td><i>Ondatra zibethicus obscurus</i><sup id="cite_ref-termium_24-7" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_musqu%C3%A9_de_Sainte-Lucie" title="Rat musqué de Sainte-Lucie">Rat musqué de Sainte-Lucie</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Megalomys_luciae" class="mw-redirect" title="Megalomys luciae">Megalomys luciae</a></i> (éteint)
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_du_Nil" class="mw-redirect" title="Rat du Nil">Rat du Nil</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Arvicanthis_niloticus" title="Arvicanthis niloticus">Arvicanthis niloticus</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td><b><a href="Rat_noir" title="Rat noir">Rat noir</a></b></td>
<td></td>
<td><i><b><a href="Rattus_rattus" class="mw-redirect" title="Rattus rattus">Rattus rattus</a></b></i><sup id="cite_ref-termium_24-8" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_de_Norv%C3%A8ge" class="mw-redirect" title="Rat de Norvège">Rat de Norvège</a></td>
<td>voir <a href="Rat_brun" class="mw-redirect" title="Rat brun">Rat brun</a><sup id="cite_ref-termium_24-9" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_du_Pacifique" class="mw-redirect" title="Rat du Pacifique">Rat du Pacifique</a></td>
<td>voir <a href="Rat_polyn%C3%A9sien" title="Rat polynésien">Rat polynésien</a></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_palmiste" class="mw-redirect" title="Rat palmiste">Rat palmiste</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Xerus_erythropus" title="Xerus erythropus">Xerus erythropus</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_%C3%A0_peigne" class="mw-redirect" title="Rat à peigne">Rat à peigne</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Ctenomys" title="Ctenomys">Ctenomys</a></i> <abbr class="abbr" title="species (espèces)">spp.</abbr>
</td></tr>
<tr>
<td>Rat à pelage en brosse</td>
<td>ou Rat à pelage en brosse de Woosnam</td>
<td><i>Lophuromys woosnami</i><sup id="cite_ref-30" class="reference"><a href="#cite_note-30"><span class="cite-bracket">[</span>27<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-murray_23-6" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_%C3%A0_pelage_doux" class="mw-redirect" title="Rat à pelage doux">Rat à pelage doux</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Praomys" title="Praomys">Praomys</a></i> <abbr class="abbr" title="species (espèce)">sp.</abbr><sup id="cite_ref-murray_23-7" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Rat à pelage doux de Tullberg</td>
<td></td>
<td><i>Praomys tullbergi</i><sup id="cite_ref-murray_23-8" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_des_plaines" class="mw-redirect" title="Rat des plaines">Rat des plaines</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Pseudomys_australis" title="Pseudomys australis">Pseudomys australis</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_%C3%A0_poche" class="mw-redirect" title="Rat à poche">Rat à poche</a></td>
<td></td>
<td><a href="Geomyidae" title="Geomyidae">Geomyidae</a> <abbr class="abbr" title="species (espèces)">spp.</abbr>
</td></tr>
<tr>
<td><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Rat_%C3%A0_poche_mexicain" title="Rat à poche mexicain">Rat à poche mexicain</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Rat_%C3%A0_poche_mexicain" title="Rat à poche mexicain"></a></span></span></small></td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_polyn%C3%A9sien" title="Rat polynésien">Rat polynésien</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Rattus_exulans" class="mw-redirect" title="Rattus exulans">Rattus exulans</a></i><sup id="cite_ref-termium_24-10" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_porc-%C3%A9pic" class="mw-redirect" title="Rat porc-épic">Rat porc-épic</a></td>
<td></td>
<td>les espèces du genre <i><a href="Clyomys" title="Clyomys">Clyomys</a></i><sup id="cite_ref-meyer_22-4" class="reference"><a href="#cite_note-meyer-22"><span class="cite-bracket">[</span>19<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Rat porteur</td>
<td>voir <a href="Rat_%C3%A0_queue_touffue" title="Rat à queue touffue">Rat à queue touffue</a><sup id="cite_ref-nature_31-0" class="reference"><a href="#cite_note-nature-31"><span class="cite-bracket">[</span>28<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_%C3%A0_queue_courte" title="Rat à queue courte">Rat à queue courte</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Nesokia_indica" class="mw-redirect" title="Nesokia indica">Nesokia indica</a></i><sup id="cite_ref-murray_23-9" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td>Rat à queue préhensile</td>
<td></td>
<td><i>Pogonomys mollipilosus</i> Peters & Doria, 1881
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_%C3%A0_queue_touffue" title="Rat à queue touffue">Rat à queue touffue</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Neotoma_cinerea" class="mw-redirect" title="Neotoma cinerea">Neotoma cinerea</a></i><sup id="cite_ref-termium_24-11" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-nature_31-1" class="reference"><a href="#cite_note-nature-31"><span class="cite-bracket">[</span>28<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_ray%C3%A9" class="mw-redirect" title="Rat rayé">Rat rayé</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Lemniscomys_barbarus" title="Lemniscomys barbarus">Lemniscomys barbarus</a></i><sup id="cite_ref-algerie_32-0" class="reference"><a href="#cite_note-algerie-32"><span class="cite-bracket">[</span>29<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_du_riz" class="mw-redirect" title="Rat du riz">Rat du riz</a></td>
<td>les espèces du genre <i><a href="Oryzomys" title="Oryzomys">Oryzomys</a></i></td>
<td>notamment <i><a href="Oryzomys_palustris" title="Oryzomys palustris">Oryzomys palustris</a></i><sup id="cite_ref-murray_23-10" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_des_rizi%C3%A8res" class="mw-redirect" title="Rat des rizières">Rat des rizières</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Rattus_argentiventer" title="Rattus argentiventer">Rattus argentiventer</a></i><sup id="cite_ref-murray_23-11" class="reference"><a href="#cite_note-murray-23"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Rat_des_rochers" title="Rat des rochers">Rat des rochers</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Rat_des_rochers" title="Rat des rochers"></a></span></span></small></td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Rat_des_roseaux" class="mw-disambig" title="Rat des roseaux">Rat des roseaux</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Rat_des_roseaux" title="Rat des roseaux"></a></span></span></small></td>
<td></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_roussard" class="mw-redirect" title="Rat roussard">Rat roussard</a></td>
<td>ou <a href="Rat_roussard_du_Nil" class="mw-redirect" title="Rat roussard du Nil">Rat roussard du Nil</a>, voir <a href="Rat_du_Nil" class="mw-redirect" title="Rat du Nil">Rat du Nil</a></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_des_sables_diurne" class="mw-redirect" title="Rat des sables diurne">Rat des sables diurne</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Psammomys_obesus" title="Psammomys obesus">Psammomys obesus</a></i><sup id="cite_ref-algerie_32-1" class="reference"><a href="#cite_note-algerie-32"><span class="cite-bracket">[</span>29<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_surmulot" class="mw-redirect" title="Rat surmulot">Rat surmulot</a></td>
<td>voir <a href="Rat_brun" class="mw-redirect" title="Rat brun">Rat brun</a><sup id="cite_ref-termium_24-12" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></td>
<td>
</td></tr>
<tr>
<td><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Rat-taupe" title="Rat-taupe">Rat-taupe</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Rat-taupe" title="Rat-taupe"></a></span></span></small></td>
<td></td>
<td><a href="Bathyergidae" title="Bathyergidae">Bathyergidae</a> <abbr class="abbr" title="species (espèce)">sp.</abbr> ou <a href="Spalacinae" title="Spalacinae">Spalacinae</a> <abbr class="abbr" title="species (espèce)">sp.</abbr>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat-taupe_nu" title="Rat-taupe nu">Rat-taupe nu</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Heterocephalus_glaber" class="mw-redirect" title="Heterocephalus glaber">Heterocephalus glaber</a></i>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat_taupier" class="mw-redirect" title="Rat taupier">Rat taupier</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Arvicola_amphibius" title="Arvicola amphibius">Arvicola amphibius </a></i> <small>(syn. <i><a href="Arvicola_terrestris" class="mw-redirect" title="Arvicola terrestris">Arvicola terrestris</a></i>)</small><sup id="cite_ref-termium_24-13" class="reference"><a href="#cite_note-termium-24"><span class="cite-bracket">[</span>21<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</td></tr>
<tr>
<td><a href="Rat-viscache_roux_d'Argentine" class="mw-redirect" title="Rat-viscache roux d'Argentine">Rat-viscache roux d'Argentine</a></td>
<td></td>
<td><i><a href="Tympanoctomys_barrerae" title="Tympanoctomys barrerae">Tympanoctomys barrerae</a></i>
</td></tr></tbody></table>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Les_rats_et_l'homme"><span id="Les_rats_et_l.27homme"></span>Les rats et l'homme</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Considérés_comme_nuisibles"><span id="Consid.C3.A9r.C3.A9s_comme_nuisibles"></span>Considérés comme nuisibles</h3></div>
<p>Qu'il s'agisse de l'une ou l'autre des espèces, les rats sont considérés comme des propagateurs de maladies, notamment parmi les plus graves. Le rat intervient soit comme réservoir du microbe (<a href="Bact%C3%A9rie" title="Bactérie">bactérie</a>, <a href="Virus" title="Virus">virus</a> ou <a href="Parasitisme" title="Parasitisme">parasite</a>) qu'il héberge sans le transformer, soit comme <a href="H%C3%B4te_interm%C3%A9diaire" class="mw-redirect" title="Hôte intermédiaire">hôte intermédiaire</a> dans le cycle du parasite (qui va se transformer dans l'organisme du rat et y devenir infectieux pour l'homme). Le rat est alors infectieux soit par sa morsure, soit par ses déjections, ou par son sang prélevé et transmis à l'homme <i>via</i> un vecteur (insecte, tique).
</p><p>La maladie à laquelle on associe le plus le rat est, sans doute, la <a href="Peste" title="Peste">peste</a>, qui est principalement propagée par le rat et transmise à l'homme par piqûres de puces d'animaux infectés<sup id="cite_ref-33" class="reference"><a href="#cite_note-33"><span class="cite-bracket">[</span>30<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Plus facilement véhiculée par le rat noir, elle s'est répandue dans le monde en de terribles épidémies au cours de l'Histoire<sup id="cite_ref-34" class="reference"><a href="#cite_note-34"><span class="cite-bracket">[</span>31<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, notamment lors de la <a href="Peste_noire" title="Peste noire">peste noire</a> du milieu du <abbr class="abbr" title="14ᵉ siècle"><span class="romain">XIV</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle. Néanmoins, la <a href="Leptospirose" title="Leptospirose">leptospirose</a>, maladie bactérienne qui est parfois appelée la maladie du rat, est propagée par l'urine infectée du rat ou de la <a href="Souris" title="Souris">souris</a> et semble presque toujours la source directe ou indirecte des infections humaines. D'autres maladies peuvent également être transmises par le rat, comme la <a href="Fi%C3%A8vre_par_morsure_de_rat" title="Fièvre par morsure de rat">fièvre par morsure de rat</a> (<a href="Streptobacillose" class="mw-redirect" title="Streptobacillose">streptobacillose</a> ou fièvre de Haverhill) et le <a href="Sodoku_(maladie)" title="Sodoku (maladie)">Sodoku</a> qui en est une variante. Le rat est aussi le réservoir, unique ou non, de la <a href="Angiostrongylose" title="Angiostrongylose">méningite à éosinophiles</a>, de la <a href="Fi%C3%A8vre_h%C3%A9morragique_d'Argentine" class="mw-redirect" title="Fièvre hémorragique d'Argentine">fièvre hémorragique d'Argentine</a>, de la <a href="Fi%C3%A8vre_h%C3%A9morragique_v%C3%A9n%C3%A9zu%C3%A9lienne" title="Fièvre hémorragique vénézuélienne">fièvre hémorragique vénézuélienne</a>, de la <a href="Clonorchiase" title="Clonorchiase">douve de Chine</a>, de la <a href="Fi%C3%A8vre_h%C3%A9morragique_%C3%A0_syndrome_r%C3%A9nal" class="mw-redirect" title="Fièvre hémorragique à syndrome rénal">fièvre hémorragique coréenne</a>, du <a href="Typhus_murin" title="Typhus murin">typhus murin</a>, et il est l'hôte intermédiaire de l'<a href="%C3%89chinococcose_alv%C3%A9olaire" title="Échinococcose alvéolaire">échinococcose alvéolaire</a><sup id="cite_ref-35" class="reference"><a href="#cite_note-35"><span class="cite-bracket">[</span>32<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Mais en plus de ce point de vue sanitaire, les rats sont des <a href="Opportuniste" class="mw-redirect" title="Opportuniste">opportunistes</a> et ils s'attaquent aux <a href="Stockage_des_c%C3%A9r%C3%A9ales" title="Stockage des céréales">réserves alimentaires</a> qu'ils dévorent et souillent de leurs déjections. Ils mettent en péril les récoltes dans certains pays <a href="Tropique" title="Tropique">tropicaux</a><sup id="cite_ref-36" class="reference"><a href="#cite_note-36"><span class="cite-bracket">[</span>33<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> et peuvent causer des déséquilibres écologiques<sup id="cite_ref-37" class="reference"><a href="#cite_note-37"><span class="cite-bracket">[</span>34<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-38" class="reference"><a href="#cite_note-38"><span class="cite-bracket">[</span>35<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Pour un grain dévoré par le <a href="Rat_brun" class="mw-redirect" title="Rat brun">rat brun</a>, 10 à 15 grains sont souillés et rendus inconsommables.
</p><p>De même, du fait de l'introduction du <a href="Rat_brun" class="mw-redirect" title="Rat brun">rat brun</a>, du <a href="Rat_noir" title="Rat noir">rat noir</a> et du <a href="Rat_polyn%C3%A9sien" title="Rat polynésien">rat polynésien</a>, dans 82 % des <a href="Archipel" title="Archipel">archipels</a> mondiaux et au vu de leur caractère <a href="Esp%C3%A8ce_invasive" class="mw-redirect" title="Espèce invasive">invasif</a>, ils occasionnent de nombreux bouleversements dans les <a href="%C3%89cosyst%C3%A8me" title="Écosystème">écosystèmes</a> insulaires et contribuent également à l'éradication de certaines espèces animales<sup id="cite_ref-theselyon_39-0" class="reference"><a href="#cite_note-theselyon-39"><span class="cite-bracket">[</span>36<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-40" class="reference"><a href="#cite_note-40"><span class="cite-bracket">[</span>37<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-41" class="reference"><a href="#cite_note-41"><span class="cite-bracket">[</span>38<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ces trois espèces de rats (<i><a href="Rattus_exulans" class="mw-redirect" title="Rattus exulans">Rattus exulans</a></i>, <i><a href="Rattus_norvegicus" title="Rattus norvegicus">Rattus norvegicus</a></i> et surtout <i><a href="Rattus_rattus" class="mw-redirect" title="Rattus rattus">Rattus rattus</a></i>) sont reconnues comme <a href="Esp%C3%A8ce_invasive" class="mw-redirect" title="Espèce invasive">invasives</a>, elles font partie des 100 espèces les plus invasives d'après l'<a href="UICN" class="mw-redirect" title="UICN">UICN</a><sup id="cite_ref-42" class="reference"><a href="#cite_note-42"><span class="cite-bracket">[</span>39<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ils peuvent devenir une menace pour l'équilibre <a href="%C3%89cologie" title="Écologie">écologique</a> et les espèces locales, surtout lorsqu'ils colonisent une île<sup id="cite_ref-43" class="reference"><a href="#cite_note-43"><span class="cite-bracket">[</span>40<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Pour éviter tous les problèmes apportés par les rats à l'état sauvage, des campagnes de <a href="D%C3%A9ratisation" title="Dératisation">dératisation</a> sont organisées par les autorités dans de nombreux pays. Elles visent à réduire les populations de rats et ainsi à diminuer le risque sanitaire<sup id="cite_ref-44" class="reference"><a href="#cite_note-44"><span class="cite-bracket">[</span>41<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. En France, en 2021, 7% de la population a du faire face à une infestation de rat à son domicile<sup id="cite_ref-45" class="reference"><a href="#cite_note-45"><span class="cite-bracket">[</span>42<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ce chiffre a été multiplié par deux depuis 2016, en raison notamment de l'interdiction de l'appâtage permanent depuis 2019<sup id="cite_ref-46" class="reference"><a href="#cite_note-46"><span class="cite-bracket">[</span>43<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Depuis longtemps, l'homme essaie d'empêcher le rat de proliférer. Au fil du temps différentes méthodes ont été déployées. Dans les habitations, le <a href="Chat" title="Chat">chat</a> ou certains chiens sont utilisés pour empêcher la prolifération de ces rongeurs. Dans l'<a href="%C3%89gypte_ancienne" class="mw-redirect" title="Égypte ancienne">Égypte ancienne</a>, on se sert déjà des chats pour combattre les rats<sup id="cite_ref-47" class="reference"><a href="#cite_note-47"><span class="cite-bracket">[</span>44<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Les <a href="Venise" title="Venise">Vénitiens</a> ramenèrent d'<a href="%C3%89gypte" title="Égypte">Égypte</a> et de <a href="Syrie" title="Syrie">Syrie</a> des <a href="Gal%C3%A8re_(navire)" title="Galère (navire)">galères</a> pleines de chats ratiers afin d'éradiquer les rats dans la lagune et par là même de combattre la peste<sup id="cite_ref-48" class="reference"><a href="#cite_note-48"><span class="cite-bracket">[</span>45<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Vers 1727, avec l'invasion massive du <a href="Rat_gris" class="mw-redirect" title="Rat gris">rat gris</a> (surmulot ou rat d'égout), les <a href="Chien_ratier" title="Chien ratier">chiens ratiers</a>, comme le <a href="Affenpinscher" title="Affenpinscher">Affenpinscher</a>, prennent la place des chats en Europe. Alors qu'au <a href="Moyen_%C3%82ge" title="Moyen Âge">Moyen Âge</a>, les massacres de chats n'ont fait qu'accélérer la propagation des rats noirs dont les puces étaient porteuses de la <a href="Peste_bubonique" title="Peste bubonique">peste bubonique</a>, les fonctionnaires municipaux de <a href="Londres" title="Londres">Londres</a> ont répété la même erreur environ 300 ans plus tard<sup id="cite_ref-49" class="reference"><a href="#cite_note-49"><span class="cite-bracket">[</span>46<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Au <abbr class="abbr" title="21ᵉ siècle"><span class="romain">XXI</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle, on emploie surtout la <a href="Mort_aux_rats" class="mw-redirect" title="Mort aux rats">mort aux rats</a>, le gaz ou encore les pièges (plus écologiques et rapides), pour éliminer les indésirables<sup id="cite_ref-50" class="reference"><a href="#cite_note-50"><span class="cite-bracket">[</span>47<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Cependant, les rats sont dotés d'un odorat très développé qui leur permet d'éviter les pièges mis en place. Et ils communiquent avec des ultrasons, dont la fréquence est trop élevée pour être audible pour l'oreille humaine. Dès qu'ils sentent un danger, ils préviennent les autres rats.
</p><p>En règle générale, le rat ne s'attaque pas à l'homme, il le fuit<sup id="cite_ref-51" class="reference"><a href="#cite_note-51"><span class="cite-bracket">[</span>48<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-52" class="reference"><a href="#cite_note-52"><span class="cite-bracket">[</span>49<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup>. Il peut cependant être agressif s'il se sent acculé ou surpris<sup id="cite_ref-53" class="reference"><a href="#cite_note-53"><span class="cite-bracket">[</span>50<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Il peut arriver que les rats mordent des personnes pendant leur sommeil, mais il s'agit d'un phénomène rare<sup id="cite_ref-54" class="reference"><a href="#cite_note-54"><span class="cite-bracket">[</span>51<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Considérés_comme_utiles"><span id="Consid.C3.A9r.C3.A9s_comme_utiles"></span>Considérés comme utiles</h3></div>
<p>Bien qu'ils n'étaient pas alors considérés comme utiles les rats étaient appréciés dans un jeu de sang. Les parieurs organisaient des combats de rats contre chiens<sup id="cite_ref-langton_55-0" class="reference"><a href="#cite_note-langton-55"><span class="cite-bracket">[</span>52<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ce type de combat connut un grand succès par exemple en <a href="Angleterre" title="Angleterre">Angleterre</a> au <a href="XIXe_si%C3%A8cle" title="XIXe siècle"><abbr class="abbr" title="19ᵉ siècle"><span class="romain">XIX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle</a> quand les combats de chiens furent interdits en 1835<sup id="cite_ref-56" class="reference"><a href="#cite_note-56"><span class="cite-bracket">[</span>53<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ainsi un chien nommé Billy devint célèbre en tuant cent rats en cinq minutes et demie. En <a href="France" title="France">France</a>, ce type de combat, finalement jugé trop cruel, est interdit depuis 1987<sup id="cite_ref-57" class="reference"><a href="#cite_note-57"><span class="cite-bracket">[</span>54<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-58" class="reference"><a href="#cite_note-58"><span class="cite-bracket">[</span>55<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>D'un point de vue utilitaire, les rats ont joué et jouent encore un rôle dans l'alimentation humaine. Plusieurs espèces de rats sont mangées par les communautés rurales d'<a href="Asie_du_Sud-Est" title="Asie du Sud-Est">Asie du Sud-Est</a>, d'<a href="Inde" title="Inde">Inde</a> et d'<a href="Afrique" title="Afrique">Afrique</a><sup id="cite_ref-59" class="reference"><a href="#cite_note-59"><span class="cite-bracket">[</span>56<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-60" class="reference"><a href="#cite_note-60"><span class="cite-bracket">[</span>57<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. En <a href="Occident" title="Occident">Occident</a>, le rat n'a souvent été mangé qu'en situation de <a href="Guerre" title="Guerre">guerre</a> et de <a href="Famine" title="Famine">famine</a>. Ainsi l'on sait que des rats et plusieurs autres espèces animales ont nourri les hommes pendant le <a href="Si%C3%A8ge_de_Paris_(1870)" class="mw-redirect" title="Siège de Paris (1870)">siège de Paris</a> en <a href="1870" title="1870">1870</a>-<a href="1871" title="1871">1871</a><sup id="cite_ref-61" class="reference"><a href="#cite_note-61"><span class="cite-bracket">[</span>58<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Les <a href="Rats_des_villes" title="Rats des villes">rats des villes</a> (<i>Rattus norvegicus</i>) jouent un rôle important dans le <a href="Gestion_des_d%C3%A9chets" title="Gestion des déchets">traitement des déchets humains</a>. On estime généralement que sans eux, les égouts et canalisations des grandes villes seraient rapidement bouchés de manière irrémédiable. À Paris, ils dévorent près de 800 tonnes d'ordures par jour<sup id="cite_ref-62" class="reference"><a href="#cite_note-62"><span class="cite-bracket">[</span>59<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Le <a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">rat domestique</a> (<i>Rattus norvegicus</i> d’élevage) est très utilisé par les laboratoires pour divers tests et études. De même son intelligence y est fort appropriée pour faire des expériences sur le comportement. Sa petite taille, sa résistance et sa prolificité en font notamment un <a href="Organisme_mod%C3%A8le" title="Organisme modèle">organisme modèle</a>.
</p><p>Ce rat apprivoisé a trouvé sa place parmi les <a href="Nouveaux_animaux_de_compagnie" title="Nouveaux animaux de compagnie">nouveaux animaux de compagnie</a> (NAC)<sup id="cite_ref-aprac_63-0" class="reference"><a href="#cite_note-aprac-63"><span class="cite-bracket">[</span>60<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. On trouve de plus en plus de matériel et d’aliments dédiés à cet animal. Il est apprécié pour son caractère, son agilité mais aussi son intelligence<sup id="cite_ref-aprac_63-1" class="reference"><a href="#cite_note-aprac-63"><span class="cite-bracket">[</span>60<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-theseSolau_64-0" class="reference"><a href="#cite_note-theseSolau-64"><span class="cite-bracket">[</span>61<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>En dehors du genre <i><a href="Rattus" title="Rattus">Rattus</a></i>, les <a href="Rat_de_Gambie" class="mw-redirect" title="Rat de Gambie">rats géants de Gambie</a>, des <a href="Muridae" title="Muridae">muridés</a> du genre <i><a href="Cricetomys" title="Cricetomys">Cricetomys</a></i>, sont utilisés comme démineurs pour détecter les <a href="Mine_terrestre" title="Mine terrestre">mines antipersonnel</a> en <a href="Afrique" title="Afrique">Afrique</a>, notamment au <a href="Mozambique" title="Mozambique">Mozambique</a><sup id="cite_ref-65" class="reference"><a href="#cite_note-65"><span class="cite-bracket">[</span>62<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ils permettent de les détecter et ainsi de les éliminer de manière très efficace<sup id="cite_ref-arte_66-0" class="reference"><a href="#cite_note-arte-66"><span class="cite-bracket">[</span>63<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Les <a href="Rat_de_Gambie" class="mw-redirect" title="Rat de Gambie">rats de Gambie</a> ont un odorat puissant et sont curieux et agiles, ce qui explique l'intérêt qu'ils représentent pour cette tâche. D'autant plus qu'ils sont intelligents et apprennent très vite et il faut dire qu'ils ont un odorat plus puissant que celui d'un chien, qu'ils sont plus résistants mais aussi qu'ils sont plus petits et reviennent beaucoup moins chers<sup id="cite_ref-arte_66-1" class="reference"><a href="#cite_note-arte-66"><span class="cite-bracket">[</span>63<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-apopo_67-0" class="reference"><a href="#cite_note-apopo-67"><span class="cite-bracket">[</span>64<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Leur poids est un atout idéal puisque pesant moins de 1,5 <abbr class="abbr" title="kilogramme">kg</abbr>, ils ne font pas exploser les mines<sup id="cite_ref-arte_66-2" class="reference"><a href="#cite_note-arte-66"><span class="cite-bracket">[</span>63<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-apopo_67-1" class="reference"><a href="#cite_note-apopo-67"><span class="cite-bracket">[</span>64<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
Depuis peu ils sont également utilisés en <a href="Tanzanie" title="Tanzanie">Tanzanie</a> et au <a href="Mozambique" title="Mozambique">Mozambique</a> pour la détection de la tuberculose à partir d'expectorations (crachats), toujours en se servant de leur sensibilité olfactive et de leur capacité d'apprentissage : leur taux de détection (67 %) est supérieur à celui de laborantins étudiant des lames au microscope (48 %)<sup id="cite_ref-68" class="reference"><a href="#cite_note-68"><span class="cite-bracket">[</span>65<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> et ils permettent d'éviter des examens en laboratoires longs (une semaine) et couteux.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Aspects_culturels">Aspects culturels</h3></div>
<p>Depuis la <a href="Pr%C3%A9histoire" title="Préhistoire">Préhistoire</a>, le « rat » a toujours accompagné l'Homme<sup id="cite_ref-gerd_69-0" class="reference"><a href="#cite_note-gerd-69"><span class="cite-bracket">[</span>66<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, et de ce fait, c'est un animal qui occupe une très forte symbolique et qui est fortement présent dans les domaines folkloriques et artistiques. Cependant la symbolique n'est pas la même selon les époques et selon les différents continents. En <a href="https://fr.wiktionary.org/wiki/Orient" class="extiw external" title="wikt:Orient">Orient</a> et plus particulièrement en <a href="Asie" title="Asie">Asie</a>, le rat est généralement le symbole de l'intelligence, de l'ambition et même de la chance<sup id="cite_ref-gerd_69-1" class="reference"><a href="#cite_note-gerd-69"><span class="cite-bracket">[</span>66<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-olivier_70-0" class="reference"><a href="#cite_note-olivier-70"><span class="cite-bracket">[</span>67<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
En <a href="Occident" title="Occident">Occident</a>, et ce depuis le <a href="Moyen_%C3%82ge" title="Moyen Âge">Moyen Âge</a>, sa valeur symbolique est généralement négative, certainement du fait qu'il est destructeur de récoltes et propagateur d'épidémies. Cependant la symbolique du rat est bien plus complexe, et il reste un animal lourd de symbole, indissociable de l'Homme<sup id="cite_ref-olivier_70-1" class="reference"><a href="#cite_note-olivier-70"><span class="cite-bracket">[</span>67<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading4"><h4 id="En_Orient">En Orient</h4></div>
<p>En <a href="Inde" title="Inde">Inde</a> comme en <a href="Extr%C3%AAme-Orient" title="Extrême-Orient">Extrême-Orient</a>, le rat est associé aux divinités.
</p><p>Dans l'<a href="Hindouisme" title="Hindouisme">hindouisme</a>, le rat est associé à <a href="Ganesh" title="Ganesh">Ganesh</a> puisqu'il en est la monture (le <a href="Vahana" class="mw-redirect" title="Vahana">vahana</a>). Du fait que Ganesh est une des divinités les plus populaires de l'hindouisme, le rat est un animal qui n'est pas vu comme nuisible mais aimé pour son ingéniosité et sa curiosité. En tant que monture de Ganesh, il est comparable au <a href="Mantra" title="Mantra">mantra</a> récité et qui dévore les graines d'ignorance pour permettre d'accéder à la connaissance que représente la Divinité<sup id="cite_ref-71" class="reference"><a href="#cite_note-71"><span class="cite-bracket">[</span>68<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Globalement perçus comme des créatures inoffensives, on peut voir en <a href="Inde" title="Inde">Inde</a> des rats se promener parmi les hommes, sans que cela pose de problème à la population.
</p>
<p>Le temple de <a href="Karni_Mata" title="Karni Mata">Karni Mata</a>, en <a href="Inde" title="Inde">Inde</a> dans l’État du <a href="Rajasthan" title="Rajasthan">Rajasthan</a>, est l'un des exemples les plus parlants que l'on puisse trouver. Selon la légende locale les rats sont les réincarnations de la <a href="Sadhu" class="mw-redirect" title="Sadhu">sadhvi</a> <a href="Karni_Mata" title="Karni Mata">Karni Mata</a>, de sa famille mais aussi de ses conteurs, bardes et poètes<sup id="cite_ref-72" class="reference"><a href="#cite_note-72"><span class="cite-bracket">[</span>69<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Les rats sont les premiers dévots privilégiés de Karni Mata<sup id="cite_ref-ind_73-0" class="reference"><a href="#cite_note-ind-73"><span class="cite-bracket">[</span>70<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Des milliers de rats vivant au sein du temple (20.000 selon certaines estimations<sup id="cite_ref-74" class="reference"><a href="#cite_note-74"><span class="cite-bracket">[</span>71<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>), la tradition dit qu'il y a quatre ou cinq rats blancs, que l'on considère comme particulièrement saints. Ils sont les manifestations de <a href="Karni_Mata" title="Karni Mata">Karni Mata</a> elle-même et de sa famille. Les apercevoir est un privilège et les visiteurs ont le devoir de leur donner de la nourriture.
</p><p>En <a href="Extr%C3%AAme-Orient" title="Extrême-Orient">Extrême-Orient</a>, le <a href="Rat_(astrologie_chinoise)" title="Rat (astrologie chinoise)">rat</a> fait partie de l'<a href="Astrologie_chinoise" title="Astrologie chinoise">astrologie chinoise</a>, il est le premier animal d'un cycle de douze animaux<sup id="cite_ref-75" class="reference"><a href="#cite_note-75"><span class="cite-bracket">[</span>72<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Des légendes relatent comment les animaux furent choisis et comment le rat devint le premier animal du cycle zodiacal. Il le fut par la ruse et il est de ce fait associé à la mesquinerie mais surtout à l'intelligence<sup id="cite_ref-76" class="reference"><a href="#cite_note-76"><span class="cite-bracket">[</span>73<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-tournier_77-0" class="reference"><a href="#cite_note-tournier-77"><span class="cite-bracket">[</span>74<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Il est également lié à l'argent<sup id="cite_ref-pialat_78-0" class="reference"><a href="#cite_note-pialat-78"><span class="cite-bracket">[</span>75<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Au <a href="Japon" title="Japon">Japon</a>, le rat est considéré comme le messager de <a href="Daikokuten" title="Daikokuten">Daikokuten</a>, divinité de la richesse, du commerce et des échanges<sup id="cite_ref-79" class="reference"><a href="#cite_note-79"><span class="cite-bracket">[</span>76<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="clear" style="clear:both;"></div>
<div class="mw-heading mw-heading4"><h4 id="En_Occident">En Occident</h4></div>
<p>En <a href="Occident" title="Occident">Occident</a> et plus précisément dans la <a href="Langue_fran%C3%A7aise" class="mw-redirect" title="Langue française">langue française</a>, le rat est aussi lié à la richesse mais il se retrouve lié à l'<a href="Avarice" title="Avarice">avarice</a>. Ainsi, de nombreuses expressions <a href="M%C3%A9taphore" title="Métaphore">métaphoriques</a> se sont créées à partir du mot « rat ». Leur signification a souvent une connotation péjorative reflétant l'image négative et peu reluisante qu'inspire le rat<sup id="cite_ref-delfour_2-2" class="reference"><a href="#cite_note-delfour-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. On dit par exemple d'une personne avare qu'elle est <i>très rat</i>, d'un homme « fort <a href="https://fr.wiktionary.org/wiki/gueux" class="extiw external" title="wikt:gueux">gueux</a> » qu'il est <i>gueux comme un rat</i> ou encore lorsqu'un logement est étroit et sale on dit que c'est <i>un nid à rats</i>. Pour décrire quelqu'un de fantaisiste ou faisant un caprice on dit alors qu'il a <i>des rats dans la tête</i><sup id="cite_ref-dicolf_4-1" class="reference"><a href="#cite_note-dicolf-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> (etc).
</p><p>Indésirable et propagateur d’épidémies, le rat a souvent été perçu par le dégoût, la répugnance et par la crainte<sup id="cite_ref-80" class="reference"><a href="#cite_note-80"><span class="cite-bracket">[</span>77<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Il a ainsi alimenté l'imaginaire collectif et la <a href="Croyance_populaire" class="mw-redirect" title="Croyance populaire">croyance populaire</a>, tels le culte de <a href="Gertrude_de_Nivelles" title="Gertrude de Nivelles">Saint-Gertrude de Nivelles</a> qui aurait eu le pouvoir de repousser les rats et les <a href="Souris" title="Souris">souris</a><sup id="cite_ref-81" class="reference"><a href="#cite_note-81"><span class="cite-bracket">[</span>78<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-sauvezmoissons_82-0" class="reference"><a href="#cite_note-sauvezmoissons-82"><span class="cite-bracket">[</span>79<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, la légende du <a href="Le_joueur_de_fl%C3%BBte_de_Hamelin" class="mw-redirect" title="Le joueur de flûte de Hamelin">joueur de flûte de Hamelin</a><sup id="cite_ref-83" class="reference"><a href="#cite_note-83"><span class="cite-bracket">[</span>80<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> ou encore la créature <a href="Folklore" title="Folklore">folklorique</a> du <a href="Roi_de_rats" title="Roi de rats">roi de rats</a>. Un <a href="Roi_de_rats" title="Roi de rats">roi de rats</a> est en fait un regroupement de rats dont les queues sont entrelacées les unes aux autres, souvent prises dans une gangue composée de paille, d'excréments et de poils. C'est un phénomène rare et contesté qui est accompagné d'un mythe populaire<sup id="cite_ref-museum-nantes_84-0" class="reference"><a href="#cite_note-museum-nantes-84"><span class="cite-bracket">[</span>81<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading4"><h4 id="Dans_la_littérature_et_à_l'écran"><span id="Dans_la_litt.C3.A9rature_et_.C3.A0_l.27.C3.A9cran"></span>Dans la littérature et à l'écran</h4></div>
<p>En <a href="Europe" title="Europe">Europe</a>, le rat est donc présent dans les <a href="Conte" title="Conte">contes</a>, puisque les <a href="Fr%C3%A8res_Grimm" title="Frères Grimm">frères Grimm</a> ont notamment transcrit la légende du <i><a href="Le_Joueur_de_fl%C3%BBte_de_Hamelin" title="Le Joueur de flûte de Hamelin">joueur de flûte de Hamelin</a></i>, mais il est aussi dans les <a href="Fable" title="Fable">fables</a>. De nombreuses <a href="Fables_de_La_Fontaine" title="Fables de La Fontaine">fables</a> de <a href="Jean_de_La_Fontaine" title="Jean de La Fontaine">Jean de La Fontaine</a> parlent du rat et lui prêtent des caractéristiques <a href="Anthropomorphisme" title="Anthropomorphisme">anthropomorphes</a>. On en compte pas moins de douze ayant le mot « rat » dans leur titre<sup id="cite_ref-85" class="reference"><a href="#cite_note-85"><span class="cite-bracket">[</span>82<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-fontaine_86-0" class="reference"><a href="#cite_note-fontaine-86"><span class="cite-bracket">[</span>83<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>À la fin du <abbr class="abbr" title="19ᵉ siècle"><span class="romain">XIX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle et au <abbr class="abbr" title="20ᵉ siècle"><span class="romain">XX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle le rat est encore une fois intégré à la <a href="Litt%C3%A9rature" title="Littérature">littérature</a> mais c'est au <a href="Genre_litt%C3%A9raire" title="Genre littéraire">genre</a> de l'<a href="Horreur_(litt%C3%A9rature)" title="Horreur (littérature)">horreur</a> qu'il est associé, comme on peut le voir avec la nouvelle <i>Les Rats dans les murs</i> de l'<a href="%C3%89crivain" title="Écrivain">écrivain</a> <a href="%C3%89tats-Unis" title="États-Unis">américain</a> <a href="H._P._Lovecraft" title="H. P. Lovecraft">H. P. Lovecraft</a> dans laquelle les rats sont <a href="Anthropophagie" title="Anthropophagie">anthropophages</a> ou encore avec la <i><a href="Les_Rats_(roman)" title="Les Rats (roman)">Tétralogie des Rats</a></i> du <a href="Romancier" title="Romancier">romancier</a> <a href="Anglais" title="Anglais">anglais</a> <a href="James_Herbert" title="James Herbert">James Herbert</a>. Dans les dernières décennies du <abbr class="abbr" title="20ᵉ siècle"><span class="romain">XX</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle et dans les <a href="Ann%C3%A9es_2000" title="Années 2000">années 2000</a>, l'image du rat reste souvent la même. Le <a href="Horreur_(litt%C3%A9rature)" title="Horreur (littérature)">roman d'horreur</a> <i>Garbage rampage</i> de Julian C. Hellbroke (coll. Trash) se déroule sur fond d'invasion de rats mutants à <a href="New_York" title="New York">New York</a>. L'image du rat évolue tout de même, et devient parfois un peu plus positive, sans doute en raison du recours plus fréquent du <a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">rat brun en laboratoire</a> et des débuts du <a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">rat brun en tant qu'animal de compagnie</a> dans les <a href="Ann%C3%A9es_1980" title="Années 1980">années 1980</a><sup id="cite_ref-87" class="reference"><a href="#cite_note-87"><span class="cite-bracket">[</span>84<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Durant cette période, on voit aussi apparaître le rat dans la <a href="Bande_dessin%C3%A9e" title="Bande dessinée">bande dessinée</a>. Et ce aussi bien dans la <a href="Bande_dessin%C3%A9e_franco-belge" title="Bande dessinée franco-belge">BD franco-belge</a> que dans les <a href="Comics" title="Comics">comics</a> et les <a href="Manga" title="Manga">mangas</a> et dans les adaptations télévisuelles et cinématographiques qui en découlent.
</p><p>Le rat est donc également présent à l'écran. Il y garde souvent son côté de vermine terrifiante et propagatrice d'épidémies, comme dans <i><a href="Willard_(film%2C_1971)" title="Willard (film, 1971)">Willard</a></i><sup id="cite_ref-88" class="reference"><a href="#cite_note-88"><span class="cite-bracket">[</span>85<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, <a href="Film_d'horreur" title="Film d'horreur">film d'horreur</a> américain sorti en <a href="1971" title="1971">1971</a> sa réadaptation de <a href="2003" title="2003">2003</a><sup id="cite_ref-89" class="reference"><a href="#cite_note-89"><span class="cite-bracket">[</span>86<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, <i><a href="Soudain..._les_monstres" title="Soudain... les monstres">Soudain... les monstres</a></i> ou bien encore dans <i><a href="D'origine_inconnue" title="D'origine inconnue">D'origine inconnue</a></i> (voir <a href="Liste_de_films_d'horreur_avec_des_rats" title="Liste de films d'horreur avec des rats">Liste de films d'horreur avec des rats</a>). Dans les <a href="Animation_(audiovisuel)" title="Animation (audiovisuel)">films d'animation</a> américains les rats y jouent des rôles divers. Dans <i><a href="Brisby_et_le_Secret_de_NIMH" title="Brisby et le Secret de NIMH">Brisby et le Secret de NIMH</a></i>, l'héroïne est une souris aidée par des <a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">rats de laboratoire</a> intelligents qui se sont évadés et qui se trouvent être selon les personnages amicaux ou violents<sup id="cite_ref-90" class="reference"><a href="#cite_note-90"><span class="cite-bracket">[</span>87<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Dans <i><a href="Basil%2C_d%C3%A9tective_priv%C3%A9" title="Basil, détective privé">Basil, détective privé</a></i>, le rat se voit cantonné au rôle du méchant, rival de la souris<sup id="cite_ref-91" class="reference"><a href="#cite_note-91"><span class="cite-bracket">[</span>88<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Enfin dans <i><a href="Ratatouille_(film)" title="Ratatouille (film)">Ratatouille</a></i>, un <a href="Rattus_norvegicus" title="Rattus norvegicus">rat d'égout</a> se voit devenir un « héros culinaire »<sup id="cite_ref-92" class="reference"><a href="#cite_note-92"><span class="cite-bracket">[</span>89<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. On peut également noter le portrait très sombre que les jeux vidéo <i><a href="A_Plague_Tale%3A_Innocence" title="A Plague Tale: Innocence">A Plague Tale: Innocence</a></i> et <i><a href="A_Plague_Tale%3A_Requiem" title="A Plague Tale: Requiem">Requiem</a></i> font du rat, qui devient ici la matérialisation de la vermine et de la mort. Dans le livre <i>Demain les rats</i><sup id="cite_ref-93" class="reference"><a href="#cite_note-93"><span class="cite-bracket">[</span>90<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, <a href="Christopher_Stork" title="Christopher Stork">Christopher Stork</a> met en scène des rats scientifiquement modifiés qui prennent finalement possession du monde.
</p>
<div class="clear" style="clear:both;"></div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Notes">Notes</h3></div>
<ul><li>Certaines parties de cet article sont issues du site <a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20040607163320/http://rat-bougris.chez.tiscali.fr/">les Ratbougris -récupéré sur Archive.org-</a>, avec autorisation.</li></ul>
<div class="references-small decimal" style=""><div class="mw-references-wrap"><ol class="references" data-mw-group="Note">
<li id="cite_note-18"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-18">↑</a> </span><span class="reference-text">Murinae, avec un N.</span>
</li>
<li id="cite_note-19"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-19">↑</a> </span><span class="reference-text">Muridae, avec un D.</span>
</li>
<li id="cite_note-21"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-21">↑</a> </span><span class="reference-text">Attention aux appellations et traductions fantaisistes circulant sur l'Internet.</span>
</li>
</ol></div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Références"><span id="R.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Références</h3></div>
<div class="references-small decimal" style=""><div class="mw-references-wrap mw-references-columns"><ol class="references">
<li id="cite_note-dicéty-1"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Ménage1750"><span class="ouvrage" id="M._Ménage1750">M. Ménage, <cite class="italique">Dictionnaire étymologique de la langue françoise</cite>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr> 2, Paris, Briasson, <time>1750</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=zLRKAAAAcAAJ&printsec=frontcover">lire en ligne</a>)</small>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">384-385</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Dictionnaire+%C3%A9tymologique+de+la+langue+fran%C3%A7oise&rft.place=Paris&rft.pub=Briasson&rft.aulast=M%C3%A9nage&rft.aufirst=M.&rft.date=1750&rft.volume=2&rft.pages=384-385&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-delfour-2"><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF)">[PDF]</abbr><span class="ouvrage"><span class="noarchive">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.juliedelfour.com/docs/site/des-rats-et-des-hommes.pdf"><cite style="font-style:normal; color:var(--color-link-red, #d73333);">Des rats des hommes : liaisons dangereuses entre mythe et réalité</cite></a> »<sup class="">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/*/http://www.juliedelfour.com/docs/site/des-rats-et-des-hommes.pdf">Archive.org</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.juliedelfour.com/docs/site/des-rats-et-des-hommes.pdf">Wikiwix</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.is/http://www.juliedelfour.com/docs/site/des-rats-et-des-hommes.pdf">Archive.is</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://webcache.googleusercontent.com/search?hl=fr&q=cache:http://www.juliedelfour.com/docs/site/des-rats-et-des-hommes.pdf">Google</a> • Que faire ?)</sup></span>, sur <span class="italique">le site de Julie Delfour</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-20" data-sort-value="2012-01-20">20 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a> </span><span class="reference-text">Source : Petit Robert, 1990.</span>
</li>
<li id="cite_note-dicolf-4"><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://portail.atilf.fr/cgi-bin/dico1look.pl?strippedhw=rat&headword=&docyear=ALL&dicoid=ALL&articletype=1"><cite style="font-style:normal;">Dictionnaires d'autrefois</cite></a> », sur <span class="italique">le site Analyse et traitement informatique de la langue française</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-18" data-sort-value="2012-01-18">18 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a> </span><span class="reference-text">Association <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.agorat.org/">Agorat</a> du rat domestique, depuis 2008.</span>
</li>
<li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-6">↑</a> </span><span class="reference-text"><i>Dictionnaire universel françois et latin, contenant la signification</i>… Volume 4. Éditeur Fl. Delaulne, 1721. Page 1029 <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=loU-AAAAcAAJ&pg=PT506&lpg=PT506&dq=%22Mus+aquaticus%22&source=bl&ots=zU6VF9VX-e&sig=Jky_WkaAQCELq_Dfm-_Sg6xrh9Q&hl=fr&sa=X&ei=_QcbT4XsHtDR8QP2ktSeCw&ved=0CFgQ6AEwCA#v=onepage&q=%22Mus%20aquaticus%22&f=false">Lire le document numérisé</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-cnrtl-7"><span class="reference-text">Informations <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.cnrtl.fr/lexicographie/Rat/0">lexicographiques</a> et <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.cnrtl.fr/etymologie/Rat/0">étymologiques</a> de « Rat » dans le <i><a href="Tr%C3%A9sor_de_la_langue_fran%C3%A7aise_informatis%C3%A9" title="Trésor de la langue française informatisé">Trésor de la langue française informatisé</a></i>, sur le site du <a href="Centre_national_de_ressources_textuelles_et_lexicales" title="Centre national de ressources textuelles et lexicales">Centre national de ressources textuelles et lexicales</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-vieuxdicos-8"><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://portail.atilf.fr/cgi-bin/dico1look.pl?strippedhw=rat&headword=&docyear=ALL&dicoid=ALL&articletype=1">Rat</a> dans les Dictionnaires d'autrefois, des <abbr class="abbr" title="Dix-septième">17<sup>e</sup></abbr>, <abbr class="abbr" title="Dix-huitième">18<sup>e</sup></abbr>, <abbr class="abbr" title="Dix-neuvième">19<sup>e</sup></abbr> et <abbr class="abbr" title="Vingtième">20<sup>e</sup></abbr> siècles, sur <a rel="nofollow" class="external text" href="http://portail.atilf.fr">Atilf</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-diderot-9"><span class="reference-text">Diderot et d'Alembert, l'<i>Encyclopédie, ou Dictionnaire Raisonné des Sciences, des Arts et des Métiers</i> éditée de 1751 à 1772. <a rel="nofollow" class="external text" href="http://portail.atilf.fr/cgi-bin/getobject_?a.102:408./var/artfla/encyclopedie/textdata/IMAGE/">Lire en ligne</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-10">↑</a> </span><span class="reference-text">Diderot et d'Alembert, l'<i>Encyclopédie, ou Dictionnaire Raisonné des Sciences, des Arts et des Métiers</i> éditée de 1751 à 1772. <a rel="nofollow" class="external text" href="http://portail.atilf.fr/cgi-bin/getobject_?a.115:206./var/artfla/encyclopedie/textdata/IMAGE/">Lire la définition de souris en ligne</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-11"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-11">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://francois.gannaz.free.fr/Littre/xmlittre.php?requete=r788">Rat</a> dans le <i>Dictionnaire de la langue française</i> d'Émile Littré. <a rel="nofollow" class="external text" href="http://francois.gannaz.free.fr/Littre/accueil.php">Version en ligne</a></span>
</li>
<li id="cite_note-12"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-12">↑</a> </span><span class="reference-text">La Fontaine, Fables, livre I, IX : <i><a href="Le_Rat_de_ville_et_le_Rat_des_champs" title="Le Rat de ville et le Rat des champs">Le Rat de ville et le Rat des champs</a></i></span>
</li>
<li id="cite_note-13"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-13">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="MSW"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <a href="Mammal_Species_of_the_World" title="Mammal Species of the World"><i>Mammal Species of the World</i> <small>(<abbr class="abbr" title="Troisième">3<sup>e</sup></abbr> <abbr class="abbr" title="édition">éd.</abbr>, 2005)</small></a> : <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=13001766">Rattus norvegicus Berkenhout, 1769 </a></span></span>
</li>
<li id="cite_note-14"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-14">↑</a> </span><span class="reference-text">Buffon et La Cépède, <i>Histoire naturelle</i>, Quadrupèdes. volume 2, partie 2. Eéditeurs P. Didot l'ainé et Firmin Didot, 1799. <i><a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=qLugW1VDJUcC&pg=SL1-PA66-IA2&lpg=SL1-PA66-IA2&dq=%22mus+agrestis%22&source=bl&ots=bUtGZQus_T&sig=iE2Z3PwKcwUzjgZ4sf6WexVDDDQ&hl=fr&sa=X&ei=HUYbT9iwEZD8sgaljZm8DA&sqi=2&ved=0CD0Q6AEwBQ#v=onepage&q=%22mus%20agrestis%22&f=false">mus agrestis minor</a></i>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 266.</span>
</li>
<li id="cite_note-15"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-15">↑</a> </span><span class="reference-text"><i>Œuvres complètes de Buffon: avec les descriptions anatomiques de Daubenton, son collaborateur</i> Volume 19, Partie 4. Édition Verdière et Ladrange, 1824. Lire en ligne <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=LfEEAAAAYAAJ&pg=PA343&dq=%22mus+aquaticus%22&hl=fr&sa=X&ei=ckgbT_yPJMaU8gOmn73KCw&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q=%22mus%20aquaticus%22&f=false">Rat d'eau</a> <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 343.</span>
</li>
<li id="cite_note-16"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-16">↑</a> </span><span class="reference-text">Jacques Delille, <i>Nouveau dictionnaire d'histoire naturelle, appliquée aux arts, principalement à l'agriculture, à l'économie rurale et domestique</i>, Volume 19. Éditeur Deterville libr., 1803. <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=vlM7AAAAcAAJ&pg=PA217&lpg=PA217&dq=%22rat+blanc+de+Virginie%22&source=bl&ots=J3F2N1g8fd&sig=J2wL3dw9AQWnrhE8ncHjHK_lGC8&hl=fr&sa=X&ei=Z1QbT6PzF4qC8gPmkfCsCw&sqi=2&ved=0CD8Q6AEwCA#v=onepage&q=%22rat%22&f=false">Lire en ligne la définition de rat, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 211</a></span>
</li>
<li id="cite_note-17"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-17">↑</a> </span><span class="reference-text">Dictionnaire français, éditions Larousse. <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.larousse.fr/dictionnaires/francais-monolingue">Consulter en ligne</a></span>
</li>
<li id="cite_note-20"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-20">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="MSW"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <a href="Mammal_Species_of_the_World" title="Mammal Species of the World"><i>Mammal Species of the World</i> <small>(<abbr class="abbr" title="Troisième">3<sup>e</sup></abbr> <abbr class="abbr" title="édition">éd.</abbr>, 2005)</small></a> : <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=13000153">Cricetidae Fischer, 1817 </a></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-meyer-22"><span class="reference-text">Meyer C., ed. sc., 2009, <i>Dictionnaire des Sciences Animales</i>. <a rel="nofollow" class="external text" href="http://dico-sciences-animales.cirad.fr/">consulter en ligne</a>. Montpellier, France, Cirad.</span>
</li>
<li id="cite_note-murray-23"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Wrobel2007"><span class="ouvrage" id="Murray_Wrobel2007"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Murray Wrobel, <cite class="italique" lang="en">Elsevier's dictionary of mammals : in Latin, English, German, French and Italian</cite>, <a href="Elsevier_(%C3%A9diteur)" class="mw-redirect" title="Elsevier (éditeur)">Elsevier</a>, <time>2007</time>, 857 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-0-444-51877-4</span> et <span class="nowrap">0-444-51877-0</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=Qn1A9Y1OA2oC&printsec=frontcover">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Elsevier%27s+dictionary+of+mammals+%3A+in+Latin%2C+English%2C+German%2C+French+and+Italian&rft.pub=Elsevier&rft.aulast=Wrobel&rft.aufirst=Murray&rft.date=2007&rft.tpages=857&rft.isbn=978-0-444-51877-4&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-termium-24"><span class="reference-text">Nom vernaculaire en français d’après <a rel="nofollow" class="external text" href="http://btb.termiumplus.gc.ca/tpv2alpha/alpha-fra.html?lang=fra&i=1&index=alt&srchtxt=">Termium plus</a>, la banque de données terminologiques et linguistiques du gouvernement du Canada</span>
</li>
<li id="cite_note-murray_bis-25"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-murray_bis_25-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Wrobel2007"><span class="ouvrage" id="Murray_Wrobel2007"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Murray <span class="nom_auteur">Wrobel</span>, <cite class="italique" lang="en">Elsevier's Dictionary of Mammals : in Latin, English, German, French and Italian</cite>, Amsterdam, <a href="Elsevier_(%C3%A9diteur)" class="mw-redirect" title="Elsevier (éditeur)">Elsevier</a>, <time>2007</time>, 857 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-0-444-51877-4</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=Qn1A9Y1OA2oC&printsec=frontcover">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Elsevier%27s+Dictionary+of+Mammals&rft.place=Amsterdam&rft.pub=Elsevier&rft.stitle=in+Latin%2C+English%2C+German%2C+French+and+Italian&rft.aulast=Wrobel&rft.aufirst=Murray&rft.date=2007&rft.tpages=857&rft.isbn=978-0-444-51877-4&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-26"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-26">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Nations_Environment_Programme1998"><span class="ouvrage" id="United_Nations_Environment_Programme1998"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> United Nations Environment Programme, <cite class="italique" lang="en">Compendium of Environmental Laws of African Countries</cite>, UNEP/Earthprint, <time>1998</time>, 424 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">92-807-1758-8</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=YzCRtlWnlQoC&pg=PA181&dq=%22Nilopegamys+plumbeus%22+-wiki+-wikipedia">lire en ligne</a>)</small>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 181<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Compendium+of+Environmental+Laws+of+African+Countries&rft.pub=UNEP%2FEarthprint&rft.au=United+Nations+Environment+Programme&rft.date=1998&rft.pages=181&rft.tpages=424&rft.isbn=92-807-1758-8&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-27"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-27">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://millenniumindicators.un.org/unsd/cr/registry/regcic.asp?Cl=18&Lg=2&Co=0106.19&p=9">voir cette page d'index</a> (Index alphabétique pour SH 2002 Numéro de code 0106.19) sur le site des Nations Unies</span>
</li>
<li id="cite_note-maroc-28"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-maroc_28-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF)">[PDF]</abbr>Michel Thévenot et Stéphane Aulagnier (2006), <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.go-south.org/08_Go_SouthBulletin/go-south_bull_3_6-9.pdf">Mise à jour de la liste des mammifères sauvages du Maroc. Janvier 2006</a>. Go-South Bull.</span>
</li>
<li id="cite_note-29"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-29">↑</a> </span><span class="reference-text"><i><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.bakasbl.org/animaux/index.php5?id_animal=190&classe=288">Oenomys hypoxanthus</a></i> sur le site <i>Biodiversité au Katanga</i></span>
</li>
<li id="cite_note-30"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-30">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://bch-cbd.naturalsciences.be/congodr/cdr-fra/contribution/strataction/etat/annexes/tab7.htm">Mammifères des parcs nationaux du Congo</a></span>
</li>
<li id="cite_note-nature-31"><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://nature.ca/prodserv/neotoma_f.cfm">Neotoma</a> sur le site du <a rel="nofollow" class="external text" href="http://nature.ca">Musée Canadien de la Nature</a></span>
</li>
<li id="cite_note-algerie-32"><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://biodalgerie.populus.org/rub/4">Nature et biodiversité algérienne</a></span>
</li>
<li id="cite_note-33"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-33">↑</a> </span><span class="reference-text">Institut Pasteur : <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.pasteur.fr/actu/presse/documentation/peste.htm">La peste</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-34"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-34">↑</a> </span><span class="reference-text">Exemples : <a rel="nofollow" class="external text" href="http://mboullic.club.fr/peste.htm">L'Europe du Moyen Âge : la peste</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-35"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-35">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="J2000"><span class="ouvrage" id="Chin_J2000"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Chin J, <cite class="italique" lang="en">Control of communicable diseases manual</cite>, Washington DC, American Public Health Association, <time>2000</time>, <abbr class="abbr" title="dix-septième">17<sup>e</sup></abbr> <abbr class="abbr" title="édition">éd.</abbr>, 624 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Control+of+communicable+diseases+manual&rft.place=Washington+DC&rft.pub=American+Public+Health+Association&rft.edition=17&rft.aulast=J&rft.aufirst=Chin&rft.date=2000&rft.tpages=624&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-36"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-36">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.fao.org/inpho/content/documents/vlibrary/move_rep/x0299f/x0299f02.htm">La nuisibilité des rats à Madagascar</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-37"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-37">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=15425433">Rats prédateurs des oiseaux</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-38"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-38">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://assoc.orange.fr/mayottensis/014.html">Exemple de cri d'alarme sur l'envahissement d'un écosystème fragile par les rats</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-theselyon-39"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-theselyon_39-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF)">[PDF]</abbr><span class="ouvrage" id="Gonçalves_Da_Cruz2007"><span class="ouvrage" id="Isabelle_Gonçalves_Da_Cruz2007">Isabelle Gonçalves Da Cruz, <cite class="italique">Contribution à l'étude du portage zoonotique chez des rats de terrain</cite>, Lyon, Thèse de médecine vétérinaire, <time>2007</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www3.vet-lyon.fr/bib/fondoc/th_sout/dl.php?file=2007lyon039.pdf">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Contribution+%C3%A0+l%27%C3%A9tude+du+portage+zoonotique+chez+des+rats+de+terrain&rft.place=Lyon&rft.pub=Th%C3%A8se+de+m%C3%A9decine+v%C3%A9t%C3%A9rinaire&rft.au=Isabelle+Gon%C3%A7alves+Da+Cruz&rft.date=2007&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-40"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-40">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Bensimon1996"><span class="ouvrage" id="Corinne_Bensimon1996">Corinne <span class="nom_auteur">Bensimon</span>, « <cite style="font-style:normal">Des scientifiques chassent « <i>Rattus norvegicus</i> » d'un archipel breton. Les îles sont le cimetière de trois espèces sur quatre, et les rats qui y prolifèrent n'y sont pas pour rien. Dans l'île de Trielen, une équipe de biologistes tente de les faire disparaître : objectif zéro rat… Une manière radicale d'en étudier les mœurs et les méfaits.</cite> », <i>Libération</i>, <time class="nowrap" datetime="1996-10-15" data-sort-value="1996-10-15">15 octobre 1996</time><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Des+scientifiques+chassent+%C2%AB+%27%27Rattus+norvegicus%27%27+%C2%BB+d%27un+archipel+breton.+Les+%C3%AEles+sont+le+cimeti%C3%A8re+de+trois+esp%C3%A8ces+sur+quatre%2C+et+les+rats+qui+y+prolif%C3%A8rent+n%27y+sont+pas+pour+rien.+Dans+l%27%C3%AEle+de+Trielen%2C+une+%C3%A9quipe+de+biologistes+tente+de+les+faire+dispara%C3%AEtre+%3A+objectif+z%C3%A9ro+rat%E2%80%A6+Une+mani%C3%A8re+radicale+d%27en+%C3%A9tudier+les+m%C5%93urs+et+les+m%C3%A9faits.&rft.jtitle=Lib%C3%A9ration&rft.aulast=Bensimon&rft.aufirst=Corinne&rft.date=1996-10-15&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-41"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-41">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.observatoire-biodiversite-bretagne.fr/especes-invasives/Vertebres-continentaux/Mammiferes/Le-Rat-surmulot-Rattus-norvegicus"><cite style="font-style:normal;">Les espèces invasives en Bretagne : Le Rat surmulot (<i>Rattus Norvegicus</i>)</cite></a> », sur <span class="italique">bretagne-environnement.org</span>, Bretagne environnement <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2017-08-25" data-sort-value="2017-08-25">25 août 2017</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-42"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-42">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.issg.org/database/species/search.asp?st=100ss&fr=1&str=">les 100 pires espèces invasives d'après l'IUCN</a></span>
</li>
<li id="cite_note-43"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-43">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Howald <i>et al.</i>, <i>Invasive Rodent Eradication on Islands</i>, Conservation Biology, Blackwell Publishing, Volume 21, Number 5, October 2007, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">1258-1268</span>(11). <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.ingentaconnect.com/content/bsc/cbi/2007/00000021/00000005/art00018">Lire le résumé</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-44"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-44">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.wildlife.pro/orlando-rat-control.html">Dératisation</a></span>
</li>
<li id="cite_note-45"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-45">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Ipsos2022">Ipsos, <cite class="italique">LES FRANÇAIS FACE AUX NUISIBLES</cite>, <time class="nowrap" datetime="2022-08" data-sort-value="2022-08">aout 2022</time>, 25 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://badbugs.cdn.prismic.io/badbugs/708ae86d-9406-495f-a4c1-9e21c3612346_Les+Franc%CC%A7ais+face+aux+nuisibles+-+Ipsos+pour+Badbugs.fr+-+Aout+2022.pdf">lire en ligne</a> <abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF) d'Adobe">[PDF]</abbr>)</small>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 6<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=LES+FRAN%C3%87AIS+FACE+AUX+NUISIBLES&rft.au=Ipsos&rft.date=2022-08&rft.pages=6&rft.tpages=25&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-46"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-46">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2022">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://badbugs.fr/blog/ipsos-pour-badbugs.fr-etude-les-francais-et-les-nuisibles-aout-2022"><cite style="font-style:normal;">IPSOS pour Badbugs.fr - Etude les Français face aux nuisibles</cite></a> » <span class="skin-invert-image" typeof="mw:File"><span title="Accès libre au document"></span></span>, sur <span class="italique">Badbugs.fr</span>, <time class="nowrap" datetime="2022-08" data-sort-value="2022-08">aout 2022</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2022-09-19" data-sort-value="2022-09-19">19 septembre 2022</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-47"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-47">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.egyptos.net/egyptos/viequotidienne/chat-egypte-antique.php">Le chat, un animal sacré</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-48"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-48">↑</a> </span><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://asiacat.free.fr/venise.htm">Le chat et Venise</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-49"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-49">↑</a> </span><span class="reference-text">Congrès du College of Veterinarians (collège des vétérinaires), San José, Costa Rica, 25 octobre 2001 : <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.animalpeoplenews.org/FR/FR/ATraductions/HowAnimalBirthControlFR.html">Comment les chiens, les chats et les vétérinaires peuvent tirer avantage des programmes de contrôle des naissances animales</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-50"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-50">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.in.gov/isdh/23256.htm"><cite style="font-style:normal;">Rats and mice</cite></a> », sur <span class="italique">site du gouverneur de l'Indiana, Mitch Daniels</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2011-01-21" data-sort-value="2011-01-21">21 janvier 2011</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-51"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-51">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2014">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.allodocteurs.fr/bien-etre-psycho/environnement-et-sante/animaux/les-rats-sont-ils-vraiment-dangereux_14033.html"><cite style="font-style:normal;">Les rats sont-ils vraiment dangereux ?</cite></a> », sur <span class="italique">Allo docteurs</span>, <time class="nowrap" datetime="2014-07-29" data-sort-value="2014-07-29">29 juillet 2014</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2021-08-12" data-sort-value="2021-08-12">12 août 2021</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-52"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-52">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2018">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ledauphine.com/france-monde/2018/04/04/les-rats-sont-ils-vraiment-dangereux-pour-l-homme"><cite style="font-style:normal;">Les rats sont-ils vraiment dangereux pour l'homme ?</cite></a> », sur <span class="italique">Le Dauphiné</span>, <time class="nowrap" datetime="2018-04-04" data-sort-value="2018-04-04">4 avril 2018</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2021-08-12" data-sort-value="2021-08-12">12 août 2021</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-53"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-53">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Leportois2019"><span class="ouvrage" id="Daphnée_Leportois2019">Daphnée <span class="nom_auteur">Leportois</span>, « <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.slate.fr/story/178479/craindre-rats-villes-paris-risque-maladie-peste"><cite style="font-style:normal;">Vous n'avez rien à craindre des rats qui grouillent dans votre ville</cite></a> », sur <span class="italique">Slate.fr</span>, <time class="nowrap" datetime="2019-06-18" data-sort-value="2019-06-18">18 juin 2019</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2021-08-12" data-sort-value="2021-08-12">12 août 2021</time>)</small></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-54"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-54">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2017">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bfmtv.com/police-justice/roubaix-une-adolescente-paraplegique-attaquee-par-une-meute-de-rats-durant-son-sommeil_AN-201709070076.html"><cite style="font-style:normal;">Roubaix: une adolescente paraplégique attaquée par une meute de rats durant son sommeil</cite></a> », sur <span class="italique">BFM TV</span>, <time class="nowrap" datetime="2017-09-07" data-sort-value="2017-09-07">7 septembre 2017</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2021-08-12" data-sort-value="2021-08-12">12 août 2021</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-langton-55"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-langton_55-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Langton2007"><span class="ouvrage" id="Jerry_Langton2007"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Jerry <span class="nom_auteur">Langton</span>, <cite class="italique" lang="en">Rat : How the World's Most Notorious Rodent Clawed Its Way to the Top</cite>, New York, <a href="Macmillan_Publishers" title="Macmillan Publishers">Macmillan</a>, <time>2007</time>, <abbr class="abbr" title="première">1<sup>re</sup></abbr> <abbr class="abbr" title="édition">éd.</abbr>, 207 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-0-312-36384-0</span> et <span class="nowrap">0-312-36384-2</span>, <a href="Online_Computer_Library_Center" title="Online Computer Library Center">OCLC</a> <span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://worldcat.org/fr/title/122309381">122309381</a></span>, <a href="Num%C3%A9ro_de_contr%C3%B4le_de_la_Biblioth%C3%A8que_du_Congr%C3%A8s" title="Numéro de contrôle de la Bibliothèque du Congrès">LCCN</a> <span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://lccn.loc.gov/2007012961">2007012961</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.com/books?id=n488n52-wYUC&pg=PA87&source=gbs_toc_r&cad=0_0">lire en ligne</a>)</small><span class="lang-en" lang="en">, « Entertainer, Test Subject, and Family Friend »</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Rat&rft.atitle=Entertainer%2C+Test+Subject%2C+and+Family+Friend&rft.place=New+York&rft.pub=Macmillan&rft.edition=1&rft.stitle=How+the+World%27s+Most+Notorious+Rodent+Clawed+Its+Way+to+the+Top&rft.aulast=Langton&rft.aufirst=Jerry&rft.date=2007&rft.tpages=207&rft.isbn=978-0-312-36384-0&rft_id=info%3Aoclcnum%2F122309381&rft_id=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3Dn488n52-wYUC%26pg%3DPA87%26source%3Dgbs_toc_r%26cad%3D0_0&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-56"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-56">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Bouvresse2010"><span class="ouvrage" id="Antoine_Bouvresse2010">Antoine <span class="nom_auteur">Bouvresse</span>, <cite style="font-style:normal">« Les races canines : histoire, génétique et tendances comportementales »</cite>, dans Thierry Bedossa et Bertrand L. Deputte (dir.), <cite class="italique">Comportement et éducation du chien</cite>, Dijon, Educagri, <time>2010</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-2-84444-755-5</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=6u6y0tzEVn8C&pg=PA256&lpg=PA256&dq=combat+de+chiens+interdit+en+angleterre+en+1835&source=bl&ots=r2pP7IiT61&sig=WyXqQHta3DFGZ-E2qRugvgC23y4&hl=fr&sa=X&ei=7x0ZT86IKNG78gPsr5ygCw&ved=0CFkQ6AEwCTgo#v=onepage&q=combat%20de%20chiens%20interdit%20en%20angleterre%20en%201835&f=false">lire en ligne</a>)</small>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">245-270</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Comportement+et+%C3%A9ducation+du+chien&rft.atitle=Les+races+canines+%3A+histoire%2C+g%C3%A9n%C3%A9tique+et+tendances+comportementales&rft.place=Dijon&rft.pub=Educagri&rft.aulast=Bouvresse&rft.aufirst=Antoine&rft.date=2010&rft.pages=245-270&rft.isbn=978-2-84444-755-5&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-57"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-57">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do;jsessionid=84C842DFA4850FD04CD1FAC9FB88380C.tpdjo03v_3?cidTexte=JORFTEXT000000517429&dateTexte=19870401"><cite style="font-style:normal;">Décret du 26 mars 1987 relatif à l'utilisation des animaux dans les spectacles publics et les jeux</cite></a> », sur <span class="italique">le site du service public de la diffusion du droit</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-21" data-sort-value="2012-01-21">21 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-58"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-58">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.chiensderace.com/news/novel.php?ID=136"><cite style="font-style:normal;">Les chiens ratiers</cite></a> », sur <span class="italique">Chien de race.com</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-20" data-sort-value="2012-01-20">20 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-59"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-59">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.lepoint.fr/insolite/rats-noyes-au-cambodge-penurie-dans-les-assiettes-vietnamiennes-02-11-2011-1391745_48.php"><cite style="font-style:normal;">Rats noyés au Cambodge : pénurie dans les assiettes vietnamiennes</cite></a> », sur <span class="italique">le site du magazine <a href="Le_Point" title="Le Point">Le Point</a></span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-14" data-sort-value="2012-01-14">14 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-60"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-60">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.20min.ch/ro/news/insolite/story/Un-responsable-indien-exhorte-a-manger-du-rat-30500038"><cite style="font-style:normal;">Un responsable indien exhorte à manger du rat</cite></a> », sur <span class="italique">le site du quotidien <a href="20_minutes" class="mw-redirect" title="20 minutes">20 minutes</a></span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-14" data-sort-value="2012-01-14">14 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-61"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-61">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.cheminsdememoire.gouv.fr/page/affichepage.php?idLang=fr&idPage=2528"><cite style="font-style:normal;">La nourriture pendant le Siège de Paris (1870-1871)</cite></a> », sur <span class="italique">Chemins de mémoire, site gouvernemental</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-14" data-sort-value="2012-01-14">14 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-62"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-62">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Saint-Paul2016"><span class="ouvrage" id="Patrick_Saint-Paul2016">Patrick Saint-Paul, <cite class="italique">Le peuple des rats</cite>, Patrick Saint-Paul, <time>2016</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 257<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Le+peuple+des+rats&rft.pub=Patrick+Saint-Paul&rft.aulast=Saint-Paul&rft.aufirst=Patrick&rft.date=2016&rft.pages=257&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-aprac-63"><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF)">[PDF]</abbr><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.aprac.fr/Ressources/RATS/Fiches/fiche1_APRAC.pdf"><cite style="font-style:normal;">Association de Promotion du Rat comme Animal de Compagnie</cite></a> »</span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-theseSolau-64"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-theseSolau_64-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF)">[PDF]</abbr><span class="ouvrage" id="Solau_Poissonnet"><span class="ouvrage" id="Catherine_Solau_Poissonnet">Catherine Solau Poissonnet, <cite class="italique">Principales maladies du lapin, du cobaye, du chinchilla, du hamster et du rat de compagnie</cite>, Maison-Alfort, Thèse de médecine vétérinaire <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://theses.vet-alfort.fr/telecharger.php?id=542">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Principales+maladies+du+lapin%2C+du+cobaye%2C+du+chinchilla%2C+du+hamster+et+du+rat+de+compagnie&rft.place=Maison-Alfort&rft.pub=Th%C3%A8se+de+m%C3%A9decine+v%C3%A9t%C3%A9rinaire&rft.au=Catherine+Solau+Poissonnet&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-65"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-65">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.amigos-de-mocambique.org/info/article.php3?id_article=92"><cite style="font-style:normal;">Adoptez un rat démineur</cite></a> », sur <span class="italique">le site Amigos de Moçambique</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-18" data-sort-value="2012-01-18">18 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-arte-66"><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.youtube.com/watch?v=DSq6pe01Q9g"><cite style="font-style:normal;">Le rat de Gambie, as du déminage</cite></a> », documentaire d'Herbert Ostwald diffusé le 20 octobre 2011 sur Arte, durée 43 minutes, sur <span class="italique">YouTube</span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-apopo-67"><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.apopo.org/cms.php?cmsid=47&lang=fr"><cite style="font-style:normal;">Pourquoi des rats ?</cite></a> », sur <span class="italique">le site de l'APOPO (ONG belge)</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-18" data-sort-value="2012-01-18">18 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-68"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-68">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.ajtmh.org/content/83/6/1308.abstract"><cite style="font-style:normal;"><i>Using Giant African Pouched Rats to Detect Tuberculosis</i></cite></a> », sur <span class="italique">ajtmh.org</span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-gerd-69"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Ludwig2010"><span class="ouvrage" id="Gerd_Ludwig2010">Gerd Ludwig, <cite class="italique">Le guide du rat domestique</cite>, Marabout, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Animaux », <time>2010</time>, 142 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">250106187X</span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Le+guide+du+rat+domestique&rft.pub=Marabout&rft.aulast=Ludwig&rft.aufirst=Gerd&rft.date=2010&rft.tpages=142&rft.isbn=250106187X&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-olivier-70"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Laurent2006"><span class="ouvrage" id="Olivier_Laurent2006">Olivier Laurent, <cite class="italique">Les rats</cite>, Paris, De Vecchi, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « NAC », <time>2006</time>, 94 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-7328-8420-0</span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Les+rats&rft.place=Paris&rft.pub=De+Vecchi&rft.aulast=Laurent&rft.aufirst=Olivier&rft.date=2006&rft.tpages=94&rft.isbn=2-7328-8420-0&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-71"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-71">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> « <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.artofliving.org/wisdom/knowledge-sheets/symbolism-ganesha"><cite style="font-style:normal;" lang="en">Who is Lord Ganesha / What is Ganesh Meaning / Ganesha Symbolism / Essence of Lord Ganesha / Story of Lord Ganesha's Birth / Symbolism and Significance of Ganesha / Son of God Shiva and Deity Parvati / Lord Ganesha the Elephant-headed God of Hinduism</cite></a> », sur <span class="italique">Art of Living (Global)</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2020-10-01" data-sort-value="2020-10-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> octobre 2020</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-72"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-72">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Langton2007"><span class="ouvrage" id="Jerry_Langton2007"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Jerry Langton, <cite class="italique" lang="en">Rat : How the World's Most Notorious Rodent Clawed Its Way to the Top</cite>, Macmillan., <time>2007</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">0312363842</span>)</small>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">125–128</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Rat&rft.pub=Macmillan.&rft.stitle=How+the+World%27s+Most+Notorious+Rodent+Clawed+Its+Way+to+the+Top&rft.aulast=Langton&rft.aufirst=Jerry&rft.date=2007&rft.pages=125%E2%80%93128&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-ind-73"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-ind_73-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Bindloss_&_Sarina_Singh2007"><span class="ouvrage" id="Joe_Bindloss_&_Sarina_Singh2007"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Joe Bindloss & Sarina Singh, <cite class="italique" lang="en">India</cite>, Lonely Planet, <time>2007</time>, 1236 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">1-74104-308-5</span>)</small>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 257<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=India&rft.pub=Lonely+Planet&rft.au=Joe+Bindloss+%26+Sarina+Singh&rft.date=2007&rft.pages=257&rft.tpages=1236&rft.isbn=1-74104-308-5&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-74"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-74">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Simon_Tomlinson2014"><span class="ouvrage" id="By_Simon_Tomlinson2014"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> By Simon Tomlinson, « <cite style="font-style:normal" lang="en">Karni Mata rat Temple in Rajasthan, India</cite> », <i><span class="lang-en" lang="en"><a href="Daily_Mail" title="Daily Mail">Daily Mail</a></span></i>, <time class="nowrap" datetime="2014-02-24" data-sort-value="2014-02-24">24 février 2014</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.dailymail.co.uk/news/article-2566748/Inside-Indias-rat-temple-20-000-worshipped-fed-protected-scurry-feet-tourists.html">lire en ligne</a>, consulté le <time class="nowrap" datetime="2020-10-01" data-sort-value="2020-10-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> octobre 2020</time>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Karni+Mata+rat+Temple+in+Rajasthan%2C+India&rft.jtitle=Daily+Mail&rft.au=By+Simon+Tomlinson&rft.date=2014-02-24&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-75"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-75">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Leroi-Gourhan2004"><span class="ouvrage" id="André_Leroi-Gourhan2004">André Leroi-Gourhan, <cite class="italique">Pages oubliées sur le Japon</cite>, Grenoble, Millon, <time>2004</time>, 309-312 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-84137-155-7</span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Pages+oubli%C3%A9es+sur+le+Japon&rft.place=Grenoble&rft.pub=Millon&rft.aulast=Leroi-Gourhan&rft.aufirst=Andr%C3%A9&rft.date=2004&rft.tpages=309-312&rft.isbn=2-84137-155-7&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-76"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-76">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Reid2007"><span class="ouvrage" id="Marilyn_Reid2007"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Marilyn Reid, <cite class="italique" lang="en">Mythical Star Signs</cite>, Lulu.com, <time>2007</time>, 132 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-1-84753-623-5</span> et <span class="nowrap">1-84753-623-9</span>)</small>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 80<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Mythical+Star+Signs&rft.pub=Lulu.com&rft.aulast=Reid&rft.aufirst=Marilyn&rft.date=2007&rft.pages=80&rft.tpages=132&rft.isbn=978-1-84753-623-5&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-tournier-77"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-tournier_77-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Louis_Tournier1991"><span class="ouvrage" id="Maurice_Louis_Tournier1991">Maurice Louis Tournier, <cite class="italique">L'imaginaire et la symbolique dans la Chine ancienne</cite>, Paris, <a href="%C3%89ditions_L'Harmattan" title="Éditions L'Harmattan">L'Harmattan</a>, <time>1991</time>, 575 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-7384-0976-8</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.com/books?id=cBZkjzTS-bIC&printsec=frontcover">lire en ligne</a>)</small>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">180-182</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=L%27imaginaire+et+la+symbolique+dans+la+Chine+ancienne&rft.place=Paris&rft.pub=L%27Harmattan&rft.au=Maurice+Louis+Tournier&rft.date=1991&rft.pages=180-182&rft.tpages=575&rft.isbn=2-7384-0976-8&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-pialat-78"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-pialat_78-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Pialat2005"><span class="ouvrage" id="François_Pialat2005">François Pialat, <cite class="italique">Au fil des mots : ballade en quatre langues (allemand, anglais, chinois, français)</cite>, Paris, L'Harmattan, <time>2005</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-7475-8452-6</span>)</small>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 14<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Au+fil+des+mots&rft.place=Paris&rft.pub=L%27Harmattan&rft.stitle=ballade+en+quatre+langues+%28allemand%2C+anglais%2C+chinois%2C+fran%C3%A7ais%29&rft.aulast=Pialat&rft.aufirst=Fran%C3%A7ois&rft.date=2005&rft.pages=14&rft.isbn=2-7475-8452-6&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-79"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-79">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Hadland_Davis2007"><span class="ouvrage" id="Frederick_Hadland_Davis2007"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Frederick Hadland Davis, <cite class="italique" lang="en">Myths and Legends of Japon</cite>, New York, Cosimo Classic, <time>2007</time> (<abbr class="abbr" title="première">1<sup>re</sup></abbr> <abbr class="abbr" title="édition">éd.</abbr> 1913), 436 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-1-60206-369-3</span>)</small>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">211-212</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Myths+and+Legends+of+Japon&rft.place=New+York&rft.pub=Cosimo+Classic&rft.au=Frederick+Hadland+Davis&rft.date=2007&rft.pages=211-212&rft.tpages=436&rft.isbn=978-1-60206-369-3&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-80"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-80">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Berchtold1994"><span class="ouvrage" id="Jacques_Berchtold1994">Jacques <span class="nom_auteur">Berchtold</span>, <cite style="font-style:normal">« La peur des rats dans les récits d'emprisonnement, de Cyrano de Bergerac à Casanova »</cite>, dans Jacques Berchtold et Michel Porret, <cite class="italique">La peur au <abbr class="abbr" title="18ᵉ siècle"><span class="romain">XVIII</span><sup style="font-size:72%">e</sup></abbr> siècle : discours, représentations, pratiques</cite>, Genève, Librairie Droz, <time>1994</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-600-00012-7</span>)</small>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">99-120</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=La+peur+au+XVIIIe%26nbsp%3Bsi%C3%A8cle&rft.atitle=La+peur+des+rats+dans+les+r%C3%A9cits+d%27emprisonnement%2C+de+Cyrano+de+Bergerac+%C3%A0+Casanova&rft.place=Gen%C3%A8ve&rft.pub=Librairie+Droz&rft.stitle=discours%2C+repr%C3%A9sentations%2C+pratiques&rft.aulast=Berchtold&rft.aufirst=Jacques&rft.date=1994&rft.pages=99-120&rft.isbn=2-600-00012-7&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-81"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-81">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Henneghien2006"><span class="ouvrage" id="Charles_Henneghien2006">Charles Henneghien, <cite class="italique">Fêtes et traditions religieuses en Wallonie</cite>, Luc Pire, <time>2006</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-87415-592-6</span>)</small>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 42<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=F%C3%AAtes+et+traditions+religieuses+en+Wallonie&rft.pub=Luc+Pire&rft.aulast=Henneghien&rft.aufirst=Charles&rft.date=2006&rft.pages=42&rft.isbn=2-87415-592-6&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-sauvezmoissons-82"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-sauvezmoissons_82-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://clarabellerebelle.jimdo.com/ste_gertrude_sauvez_nos_moissons.php"><cite style="font-style:normal;">STE GERTRUDE SAUVEZ NOS MOISSONS</cite></a> » <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-24" data-sort-value="2012-01-24">24 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-83"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-83">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage"><span class="noarchive">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://fr.hameln.de/tourisme/le-charmeur-de-rats/legende.htm"><cite style="font-style:normal; color:var(--color-link-red, #d73333);">La légende du charmeur de rat</cite></a> »<sup class="">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/*/http://fr.hameln.de/tourisme/le-charmeur-de-rats/legende.htm">Archive.org</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://fr.hameln.de/tourisme/le-charmeur-de-rats/legende.htm">Wikiwix</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.is/http://fr.hameln.de/tourisme/le-charmeur-de-rats/legende.htm">Archive.is</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://webcache.googleusercontent.com/search?hl=fr&q=cache:http://fr.hameln.de/tourisme/le-charmeur-de-rats/legende.htm">Google</a> • Que faire ?)</sup></span>, sur <span class="italique">le site de la ville de Hameln</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-19" data-sort-value="2012-01-19">19 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-museum-nantes-84"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-museum-nantes_84-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.museum.nantes.fr/pages/03-apercu/apercuroiderat.htm"><cite style="font-style:normal;">Roi-de-rats</cite></a> », sur <span class="italique">le site du Muséum d'histoire naturelle de Nantes</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-19" data-sort-value="2012-01-19">19 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-85"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-85">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage"><span class="noarchive">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.musee-jean-de-la-fontaine.fr/jean-de-la-fontaine-page-fr-1-0-5.html"><cite style="font-style:normal; color:var(--color-link-red, #d73333);">Fables en ligne</cite></a> »<sup class="">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/*/http://www.musee-jean-de-la-fontaine.fr/jean-de-la-fontaine-page-fr-1-0-5.html">Archive.org</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.musee-jean-de-la-fontaine.fr/jean-de-la-fontaine-page-fr-1-0-5.html">Wikiwix</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.is/http://www.musee-jean-de-la-fontaine.fr/jean-de-la-fontaine-page-fr-1-0-5.html">Archive.is</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://webcache.googleusercontent.com/search?hl=fr&q=cache:http://www.musee-jean-de-la-fontaine.fr/jean-de-la-fontaine-page-fr-1-0-5.html">Google</a> • Que faire ?)</sup></span>, sur <span class="italique">le site du musée Jean de La Fontaine</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-20" data-sort-value="2012-01-20">20 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-fontaine-86"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-fontaine_86-0">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF)">[PDF]</abbr><span class="ouvrage"><span class="noarchive">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.musee-jean-de-la-fontaine.fr/UserFiles/ressources-peda/Musee-jean-de-la-fontaine-Les-animaux.pdf"><cite style="font-style:normal; color:var(--color-link-red, #d73333);">Au temps où les animaux parlaient</cite></a> »<sup class="">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/*/http://www.musee-jean-de-la-fontaine.fr/UserFiles/ressources-peda/Musee-jean-de-la-fontaine-Les-animaux.pdf">Archive.org</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.musee-jean-de-la-fontaine.fr/UserFiles/ressources-peda/Musee-jean-de-la-fontaine-Les-animaux.pdf">Wikiwix</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.is/http://www.musee-jean-de-la-fontaine.fr/UserFiles/ressources-peda/Musee-jean-de-la-fontaine-Les-animaux.pdf">Archive.is</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://webcache.googleusercontent.com/search?hl=fr&q=cache:http://www.musee-jean-de-la-fontaine.fr/UserFiles/ressources-peda/Musee-jean-de-la-fontaine-Les-animaux.pdf">Google</a> • Que faire ?)</sup></span>, sur <span class="italique">le site du musée Jean de La Fontaine</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-20" data-sort-value="2012-01-20">20 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-87"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-87">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <span class="ouvrage"><span class="noarchive">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://afrma.org/rminfo4a.htm"><cite style="font-style:normal; color:var(--color-link-red, #d73333);">The History of Fancy Rats</cite></a> »<sup class="">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/*/http://afrma.org/rminfo4a.htm">Archive.org</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://afrma.org/rminfo4a.htm">Wikiwix</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.is/http://afrma.org/rminfo4a.htm">Archive.is</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://webcache.googleusercontent.com/search?hl=fr&q=cache:http://afrma.org/rminfo4a.htm">Google</a> • Que faire ?)</sup></span>, sur <span class="italique">American Fancy Rat and Mouse Association</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2010-11-01" data-sort-value="2010-11-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> novembre 2010</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-88"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-88">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.imdb.com/title/tt0067991/"><cite style="font-style:normal;">Willard (1971)</cite></a> », sur <span class="italique">l'<a href="Internet_Movie_Database" title="Internet Movie Database">Internet Movie Database</a></span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-14" data-sort-value="2012-01-14">14 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-89"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-89">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.imdb.com/title/tt0310357/"><cite style="font-style:normal;">Willard (2003)</cite></a> », sur <span class="italique">l'<a href="Internet_Movie_Database" title="Internet Movie Database">Internet Movie Database</a></span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-14" data-sort-value="2012-01-14">14 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-90"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-90">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.imdb.com/title/tt0084649/"><cite style="font-style:normal;">Brisby et le secret de NIMH</cite></a> », sur <span class="italique">l'<a href="Internet_Movie_Database" title="Internet Movie Database">Internet Movie Database</a></span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-14" data-sort-value="2012-01-14">14 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-91"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-91">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.imdb.com/title/tt0091149/"><cite style="font-style:normal;">Basil, détective privé</cite></a> », sur <span class="italique">l'<a href="Internet_Movie_Database" title="Internet Movie Database">Internet Movie Database</a></span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-14" data-sort-value="2012-01-14">14 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-92"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-92">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.imdb.com/title/tt0382932/"><cite style="font-style:normal;">Ratatouille</cite></a> », sur <span class="italique">l'<a href="Internet_Movie_Database" title="Internet Movie Database">Internet Movie Database</a></span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2012-01-14" data-sort-value="2012-01-14">14 janvier 2012</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-93"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-93">↑</a> </span><span class="reference-text"><a href="Christopher_Stork" title="Christopher Stork">Christopher Stork</a>, « <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.noosfere.org/livres/niourf.asp?numlivre=414">Demain les rats</a> » sur le site <i><a href="NooSFere" title="NooSFere">NooSFere</a></i><small style="line-height:1em;"> (consulté le <time class="nowrap" datetime="2021-08-23" data-sort-value="2021-08-23">23 août 2021</time>)</small>.</span>
</li>
</ol></div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Voir_aussi">Voir aussi</h2></div>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r194021218">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .autres-projets>.titre{text-align:center;margin:0.2em 0}.mw-parser-output .autres-projets>ul{margin:0;padding:0}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li{list-style:none;margin:0.2em 0;text-indent:0;padding-left:24px;min-height:20px;text-align:left;display:block}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li>a{font-style:italic}@media(max-width:720px){.mw-parser-output .autres-projets{float:none}}
/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bibliographie">Bibliographie</h3></div>
<p><span title="Document utilisé pour la rédaction de l’article"><span typeof="mw:File"><span></span></span></span> : document utilisé comme source pour la rédaction de cet article.
</p>
<ul><li><span class="ouvrage" id="BrossoletMollaret1994"><span class="ouvrage" id="Jacqueline_BrossoletHenri_Mollaret1994">Jacqueline Brossolet et Henri Mollaret, <cite class="italique">Pourquoi la peste ? Le rat, la puce et le bubon</cite>, Paris, <a href="%C3%89ditions_Gallimard" title="Éditions Gallimard">Gallimard</a>, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Découvertes », <time>1994</time>, 160 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-07-053283-6</span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Pourquoi+la+peste+%3F+Le+rat%2C+la+puce+et+le+bubon&rft.place=Paris&rft.pub=Gallimard&rft.aulast=Brossolet&rft.aufirst=Jacqueline&rft.au=Henri+Mollaret&rft.date=1994&rft.tpages=160&rft.isbn=2-07-053283-6&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="Dansel1994"><span class="ouvrage" id="Michel_Dansel1994">Michel Dansel, <cite class="italique">Notre frère des ténèbres : Le rat</cite>, Paris, Criterion, <time>1994</time>, 191 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-7413-0124-7</span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Notre+fr%C3%A8re+des+t%C3%A9n%C3%A8bres&rft.place=Paris&rft.pub=Criterion&rft.stitle=Le+rat&rft.aulast=Dansel&rft.aufirst=Michel&rft.date=1994&rft.tpages=191&rft.isbn=2-7413-0124-7&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="Audouin-Rouzeau2003"><span class="ouvrage" id="Frédérique_Audouin-Rouzeau2003"><a href="Fr%C3%A9d%C3%A9rique_Audouin-Rouzeau" class="mw-redirect" title="Frédérique Audouin-Rouzeau">Frédérique Audouin-Rouzeau</a>, <cite class="italique">Les chemins de la peste : Le rat, la puce et l'homme</cite>, Rennes, <a href="Presses_universitaires_de_Rennes" title="Presses universitaires de Rennes">Presses universitaires de Rennes</a>, <time>2003</time>, 371 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-86847-755-0</span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Les+chemins+de+la+peste&rft.place=Rennes&rft.pub=Presses+universitaires+de+Rennes&rft.stitle=Le+rat%2C+la+puce+et+l%27homme&rft.aulast=Audouin-Rouzeau&rft.aufirst=Fr%C3%A9d%C3%A9rique&rft.date=2003&rft.tpages=371&rft.isbn=2-86847-755-0&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="Delfour2006"><span class="ouvrage" id="Julie_Delfour2006">Julie Delfour, <cite class="italique">Les rats</cite>, Lonay (Suisse)/Paris, <a href="Delachaux_et_Niestl%C3%A9" title="Delachaux et Niestlé">Delachaux et niestlé</a>, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Sentiers du naturaliste », <time>2006</time>, 192 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-603-01387-4</span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Les+rats&rft.place=Lonay+%28Suisse%29%2FParis&rft.pub=Delachaux+et+niestl%C3%A9&rft.aulast=Delfour&rft.aufirst=Julie&rft.date=2006&rft.tpages=192&rft.isbn=2-603-01387-4&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="Laurent2006"><span class="ouvrage" id="Olivier_Laurent2006">Olivier Laurent, <cite class="italique">Les rats</cite>, Paris, De Vecchi, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « NAC », <time>2006</time>, 94 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">2-7328-8420-0</span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Les+rats&rft.place=Paris&rft.pub=De+Vecchi&rft.aulast=Laurent&rft.aufirst=Olivier&rft.date=2006&rft.tpages=94&rft.isbn=2-7328-8420-0&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span>.<span class="nowrap" title="Ouvrage utilisé pour la rédaction de l'article"> <span typeof="mw:File"><span></span></span></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="Sullivan2007"><span class="ouvrage" id="Robert_Sullivan2007">Robert Sullivan (<abbr class="abbr" title="traduction">trad.</abbr> de l'anglais), <cite class="italique">Rats, une autre histoire de New York</cite>, Paris, <a href="Payot_(%C3%A9ditions)" class="mw-redirect" title="Payot (éditions)">Payot</a>, <time>2007</time>, 312 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-2-228-90435-3</span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Rats%2C+une+autre+histoire+de+New+York&rft.place=Paris&rft.pub=Payot&rft.aulast=Sullivan&rft.aufirst=Robert&rft.date=2007&rft.tpages=312&rft.isbn=978-2-228-90435-3&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="Ludwig2010"><span class="ouvrage" id="Gerd_Ludwig2010">Gerd Ludwig, <cite class="italique">Le guide du rat domestique</cite>, Marabout, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr> « Animaux », <time>2010</time>, 142 <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">978-2-501-06187-2</span> et <span class="nowrap">2-501-06187-X</span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=book&rft.btitle=Le+guide+du+rat+domestique&rft.pub=Marabout&rft.aulast=Ludwig&rft.aufirst=Gerd&rft.date=2010&rft.tpages=142&rft.isbn=978-2-501-06187-2&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></span>.<span class="nowrap" title="Ouvrage utilisé pour la rédaction de l'article"> <span typeof="mw:File"><span></span></span></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="2024"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> « <cite style="font-style:normal" lang="en">Rats</cite> », <i><span class="lang-en" lang="en"><a href="Science_(revue)" title="Science (revue)">Science</a></span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr> 385, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr> 6715 (numéro spécial), <time class="nowrap" datetime="2024-09-20" data-sort-value="2024-09-20">20 septembre 2024</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">1288-1310</span> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.science.org/toc/science/385/6715?et_rid=34802153">présentation en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Rats&rft.jtitle=Science&rft.issue=6715+%28num%C3%A9ro+sp%C3%A9cial%29&rft.date=2024-09-20&rft.volume=385&rft.pages=1288-1310&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ARat"></span></span></li>
<li>Zineb Dryef, <i>Dans les murs: Les rats, de la Grande Peste à Ratatouille</i>, éditions Don Quichotte, 2015.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Articles_connexes">Articles connexes</h3></div>
<div style="column-width:20em;column-gap:1em;" class="colonnes">
<ul><li><a href="Rattus" title="Rattus">Rattus</a></li>
<li><a href="Rat_dans_la_culture" class="mw-redirect" title="Rat dans la culture">Rat dans la culture</a></li>
<li><a href="Liste_des_souris_et_rats_de_fiction" title="Liste des souris et rats de fiction">Liste des souris et rats de fiction</a></li>
<li><a href="Roi_de_rats" title="Roi de rats">Roi de rats</a></li>
<li><a href="Rat_(astrologie_chinoise)" title="Rat (astrologie chinoise)">Rat (astrologie chinoise)</a></li>
<li><a href="Rat_domestique" title="Rat domestique">Rat domestique</a></li>
<li><a href="Nouveaux_animaux_de_compagnie" title="Nouveaux animaux de compagnie">Nouveaux animaux de compagnie</a></li>
<li><a href="D%C3%A9sinfection_%E2%80%93_d%C3%A9sinsectisation_-_d%C3%A9ratisation_en_France" class="mw-redirect" title="Désinfection – désinsectisation - dératisation en France">Désinfection – désinsectisation - dératisation en France</a></li>
<li><a href="Liste_des_%C3%A9pid%C3%A9mies_de_peste" title="Liste des épidémies de peste">Liste des épidémies de peste</a></li>
<li><a href="Ragondin" title="Ragondin">Ragondin</a></li>
<li><a href="Souris_domestique" class="mw-redirect" title="Souris domestique">Souris domestique</a></li>
<li>Chasse au rat <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Rat-catcher" class="extiw external" title="en:Rat-catcher"><span class="indicateur-langue" title="Article en anglais : « Rat-catcher »">(en)</span></a></li>
<li><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Campagnol" title="Campagnol">Campagnol</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Campagnol" title="Campagnol"></a></span></span></small></li>
<li><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Souris" title="Souris">Souris</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Souris" title="Souris"></a></span></span></small></li>
<li><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Mulot" title="Mulot">Mulot</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Mulot" title="Mulot"></a></span></span></small></li>
<li><span class="page_h" title="Ce lien renvoie vers une page d'homonymie"><a href="Musaraigne" title="Musaraigne">Musaraigne</a></span><small> <span style="vertical-align:top"><span typeof="mw:File"><a href="Musaraigne" title="Musaraigne"></a></span></span></small></li></ul>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Liens_externes">Liens externes</h3></div>
<p class="mw-empty-elt">
</p>
<ul><li class="mw-empty-elt"></li>
<li class="mw-empty-elt"></li>
<li class="mw-empty-elt"></li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers"><a href="Autorit%C3%A9_(sciences_de_l'information)" title="Autorité (sciences de l'information)">Notices d'autorité</a></span> : <ul><li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11952903w">BnF</a></span> (<span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11952903w">données</a></span>)</li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://id.loc.gov/authorities/sh85111538">LCCN</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nli.org.il/en/authorities/987007563246105171">Israël</a></span></li> </ul></div></li></ul>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail des mammifères</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2025-07-22" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Rat&oldid=227477611">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>